آگاه: وی تحصیلات ابتدایی خود را در تهران گذراند و پس از اخذ دیپلم ادبی از دبیرستان دارالفنون، وارد دانشکده حقوق شد. اما پس از دو سال، این رشته را رها کرد و در رشته زبان و ادبیات انگلیسی تحصیل کرد و لیسانس گرفت.
او که سر پرشور و جان جستجوگری داشت، از سنین جوانی به فعالیتهای سیاسی روی آورد و چندین بار به دلیل شرکت در تظاهرات سیاسی دستگیر و زندانی شد. در جریان اعتراضات و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، ابراهیمی بهشدت مجروح و در بیمارستان بستری شد. با این حال، نزدیکانش برای نجات او از دست ماموران، وی را از بیمارستان فراری دادند. بعد از سه سال زندگی در ترکمن صحرا، به تهران بازگشت و در یک چاپخانه مشغول کار شد. اما به دلیل عقاید میهنپرستانه و اعتراضاتش، بارها از کار اخراج شد و درگیریهای سیاسی او با رژیم پهلوی نیز به زندانهای مکرر انجامید. ۲۷ساله بود که اولین کتابش، خانهای برای شب _وقتی در زندان بود_ منتشر شد.او در دو کتاب ابنمشغله و ابوالمشاغل به شرح زندگی پرتلاطم خود پرداخته است. در ابن مشغله، با نثری زیبا، تمام مشاغلی را که برای امرارمعاش انجام داده، توصیف کرده است؛ از کار در حجره فرشفروشی و صفحهبندی روزنامه گرفته تا کارگری چاپخانه، نقاشی روی لباس و روسری، تصویرگری کتابهای کودکان و مترجمی و… .
ابراهیمی علاوهبر ادبیات، در عرصه ورزش نیز فردی فعال بود. ابراهیمی یکی از قدیمیترین گروههای کوهنوردی به نام «ابرمرد» را بنیان نهاد و نقش مهمی در توسعه کوهنوردی و ترویج اخلاق این ورزش ایفا کرد.
نادر ابراهیمی و ادبیات کودک
نادر ابراهیمی در طول زندگی خود بیش از صد عنوان کتاب در حوزههای مختلف ادبیات منتشر کرد و از چهرههای تاثیرگذار در ادبیات معاصر ایران به شمار میرود. از انتشار اولین کتابش تا سال۱۳۸۰، علاوهبر صدها مقاله تحقیقی و نقد، بیش از صد کتاب از او به چاپ رسید که شامل رمان، داستان کوتاه، کتابهای کودک و نوجوان، نمایشنامه، فیلمنامه و پژوهشهای متنوع میشد. برخی آثارش نیز به زبانهای دیگر ترجمه شدهاند.
اولین داستان کودک نادر ابراهیمی با نام «دور از خانه» در سال۱۳۴۷ منتشر شد. قصه گلهای قالی، بزی که گم شد، برادرت را صدا کن، حکایت دو درخت خرما و کلاغها و… از آثار داستانی ابراهیمی در حوزه کودکاند. آثارش در این حوزه از جمله کلاغها و سنجابها مورد توجه قرار گرفت. قصه دور از خانه در سال۱۳۴۶، کتاب برگزیده سال شورای کتاب کودک میشود و درخت قصه، قمریهای قصه در سال۱۳۶۹، جایزه کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان را از آنِ خود میکند.
نادر ابراهیمی در سال۱۳۵۰ و با همراهی همسرش فرزانه منصوری، موسسه «همگام با کودکان» را با حمایت مالی انتشارات امیرکبیر تأسیس کرد. این موسسه با هدف چاپ و ترجمه آثار ادبی کودک و نوجوان، آموزش قصهنویسی و نقاشی به کودکان، و تحقیق درباره روشهای یادگیری آنها فعالیت میکرد. ابراهیمی در این موسسه به انتشار آثار آموزشی و قصههای کودکانه، بازنویسی حکایتهای قدیمی به زبان امروزی و همچنین ترجمه آثار ادبی از سراسر جهان برای کودکان ایران پرداخت. این موسسه در کنار انتشار کتاب، طرحهای مطالعاتی و پژوهشی گوناگونی را نیز اجرا کرد و در معرفی ادبیات کودکان از کشورهای مختلف به ایران نقش مهمی داشت.
ابراهیمی علاوهبر نوشتن داستانهای کودک گوناگون، به پژوهش در زمینهٔ نوشتار کودکانه، سادهنویسی برای کودکان و مصورسازی کتابهای کودک و نوجوان نیز توجه نشان داده است. مقدمهای بر فارسینویسی برای کودکان (۱۳۵۳) و مقدمهای بر مصورسازی کتاب کودکان (۱۳۶۷) ازجمله این کتابهای او هستند.
نادر ابراهیمی نویسنده
نادر ابراهیمی نویسندهای پرکار بود که در زمینههای مختلف ادبی از جمله رمان، داستان کوتاه، فیلمنامهنویسی و شعر فعالیت داشت. از آثار جدی و معروف او برای بزرگسالان میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
رمان آتش بدون دود در هفت جلد منتشر شده و به مبارزات انقلابی معاصر میپردازد. ابراهیمی برای این اثر عنوان «نویسنده برگزیده ادبیات داستانی ۲۰سال بعد از انقلاب» را دریافت کرد.
کتاب ابنمشغله زندگینامه خودنوشت ابراهیمی است که به شرح وقایع زندگی و تلاشهای او برای یافتن شغل و دغدغههای این مسیر میپردازد.
یک عاشقانه آرام، روایتی شاعرانه از یک زندگی عاشقانه که در بحبوحه انقلاب۵۷ شکل میگیرد. این کتاب از پرفروشترین آثار او است.
بار دیگر شهری که دوست میداشتم، رمانی زیبا که لحظات عاشقانه دو دلداده را به تصویر میکشد و درد دوری از زادگاه را بیان میکند.
چهل نامه کوتاه به همسرم، مجموعه نامههایی که ابراهیمی به همسرش نوشته و به زندگی زناشویی و مسائل ریز و درشت آن میپردازد.
ابراهیمی در کتاب صوفیانهها و عارفانهها، به تاریخ تحلیلی پنجهزار ساله ادبیات داستانی ایران میپردازد و به تحلیل آثار بزرگی چون کشف المحجوب و بستان العارفین میپردازد.
مردی در تبعید ابدی اثر نادر ابراهیمی، رمانی است که براساس زندگی صدرالمتألهین، ملاصدرای شیرازی نوشته شده است. اولینبار در سال۱۳۷۵ منتشر شد و از آن زمان بهعنوان یکی از آثار مهم ادبیات داستانی ایران شناخته شده است. این کتاب به زندگی شخصی ملاصدرا و سیر تکوینی اندیشههای فلسفی و عرفانی او میپردازد؛ با روایتهای فلاشبک، لحظات مهم زندگی ملاصدرا را به تصویر میکشد. ابراهیمی در این اثر، علاوه بر ملاصدرا، به زندگی سه فیلسوف دیگر معاصر او یعنی میرداماد، میرفندرسکی و شیخ بهاالدین عاملی نیز اشاره میکند.
در کتاب سه دیدار با مردی که فراسوی باور ما میآمد، ابراهیمی درباره سه نوبت از دیداری هرگز انجامنشده با امام خمینی(ره) را گزارش میکند. او برای نگارش این کتاب و پرداختن به دوران کودکی آیتالله خمینی و شکلگیری شخصیت او، منش پدر و پدربزرگش، مراحل ازدواج و مبارزات او در دوره انقلاب؛ نزدیک به ۱۷سال زمان صرف کرد تا اینکه درنهایت سال۷۵ نگارش آن را بهپایان رساند و سال۷۷ پیشنهاد انتشار آن را از حوزه هنری دریافت کرد که منجر به چاپ نخست شد. هرچند نوشتهشدن این اثر او هیچگاه به مذاق برخی روشنفکران خوش نیامد و بارها و بارها محل حمله این طیف قرار گرفت. ابراهیمی غیر از این، کتابی درباره جنگ نوشت که به اسم با سرودخوان جنگ در خطه نام و ننگ شهرت دارد. او بهعنوان نویسنده و محقق آزاد، همراه هنرمندان و فیلمسازانی چون ابراهیم حاتمیکیا و کمال تبریزی در فروردین ۱۳۶۵ به خطه جنوب ایران سفر میکند و راوی رزم پیرِ جوانان رزمنده شد.
نادر ابراهیمی فیلمساز
نادر ابراهیمی از سال۱۳۵۰ به فیلمنامهنویسی روی آورد و با مطالعات گسترده در زمینه فیلمسازی، اولین اثر سینمایی خود را با نام صدای صحرا کارگردانی کرد که کاملاً در تضاد با سینمای تجاری و فیلمفارسیها بود. او سپس آنکه خیال بافت، آنکه عمل کرد را نوشت و بعد جذب تلویزیون شد. مجموعههای تلویزیونی آتش بدونِدود، سفرهای دور و دراز هامی و کامی و همچنین فیلمنامههای سینمایی صدای صحرا، روزی که هوا ایستاد و آخرین عادل غرب حاصل کار او در این زمینه است؛ اما فعالیت او در عرصه فیلمنامهنویسی و سینما به این نمونهها ختم نشد، ابراهیمی استادی است که در تربیت و کشف ویژگیِ تعدادی از چهرههای مطرح در سینمای امروز ایران نقش بسزایی داشت.
مجموعه تلویزیونی آتش بدون دود به کارگردانی نادر ابراهیمی، در سالهای ۱۳۵۳–۱۳۵۴ تولید و از تلویزیون ملی ایران پخش شد.
سفرهای دور و دراز هامی و کامی در وطن، مجموعه تلویزیونی دیگری است که محصول سال ۱۳۵۵–۱۳۵۶ به کارگردانی، نویسندگی و تهیهکنندگی نادر ابراهیمی است و از برنامه کودک و نوجوان تلویزیون ملی ایران پخش شد.
این مجموعه دو ترانه داشت که هر دو را خود نادر ابراهیمی سرود، خودش محمد نوری را پیشنهاد کرد و کار را به فریدون شهبازیان سپرد تا دو شاهکار ساخته شد، فریدون شهبازیان درباره این ترانه گفته: «مرحوم نادر ابراهیمی دو شعر زیبا گفته بودند که یکی سفر برای وطن و دیگریای وطن بود که هر دو را محمد نوری خوانده است. ایشان از من خواستند که برای این سریال بر اساس این دو شعر موسیقی بنویسم و اجرا کنیم. ابراهیمی خودش همراه با شعرهایش ملودیهایی را به صورت ذوقی و قریحهای زمزمه میکرد.» وی در طول زندگیاش جوایز بسیاری در زمینه ادبیات کودکان مانند جایزه نخست براتیسلاوا و جایزه نخست تعلیم و تربیت یونسکو را دریافت کرد و همچنین بهعنوان نویسنده برگزیده ادبیات داستانی ۲۰سال بعد از انقلاب برای داستان آتش بدون دود انتخاب شد.
نادر ابراهیمی عاشق
نادر ابراهیمی مردی خودساخته و سخت بود، درعینحال قلبی سخت عاشق داشت. همسرش، فرزانه منصوری -معلم و مترجم- گفته است: «آشنایی من و نادر در یک مهمانی خانوادگی اتفاق افتاد. ما هر دو خانوادههایی بهشدت سنتی داشتیم و در خانوادههایی مثل خانواده ما، دختر و پسری که قصد ازدواج داشتند زیاد نمیتوانستند معاشرت کنند… وقتی من نادر را انتخاب کردم و قرار شد ازدواج کنیم، جوانی بود خوشبروبالا، کوهنورد، خوشصحبت و در بانک عمران آن روزگار کار میکرد و یکی از بستگانش، فامیل من هم بود. در نگاه اول شاید به دل هم نشستیم و در معاشرتهای خانوادگی بیشتر با هم آشنا شدیم که این آشنایی به ازدواج رسید.»
لطافت روح او در زندگی خانوادگی و رابطه محبتآمیزش با همسرش، در کتابهایی مثل یک عاشقانه آرام و چهل نامه کوتاه به همسرم و بار دیگر شهری که دوست میداشتم بازتاب دارد. حاصل این ازدواج دو فرزند به نامهای هلیا و رایکا است.
سرانجام جان ناآرام نادر ابراهیمی، در پنجشنبه ۱۶خرداد ۱۳۸۷ -بعد از یک دوره بیماری- آرام گرفت و پیکرش در بهشت زهرا به خاک سپرده شد.
نظر شما