آگاه: احمدرضا لاهیجانزاده به مناسبت ایام دهه فجر درخصوص تاکیدات رهبر انقلاب بر لزوم بهرهگیری از ظرفیت سواحل مکران به آخرین وضعیت توسعه این منطقه در یک سال گذشته اشاره کرد و افزود: توسعه سواحل مکران بر پایه دو سند بالادستی مهم استوار است، نخست سیاستهای کلی محیطزیست ابلاغی سال ۱۳۹۴ (شامل ۱۵ بند) و دوم سیاستهای توسعه دریامحور ابلاغی سال ۱۴۰۲ که تمرکز ویژهای بر منطقه مکران دارد، در راستای تحقق این سیاستها، دولت در بهار ۱۴۰۳ آییننامه اجرایی مربوطه را به تصویب رساند.
توسعه مکران با رعایت تمام ملاحظات زیست محیطی
وی ادامه داد: با استقرار دولت چهاردهم در تابستان ۱۴۰۳، رویکرد اجراییسازی این سیاستها شتاب بیشتری گرفت، در نخستین گام، رئیسجمهور نماینده ویژه خود را در این حوزه منصوب کرد تا نگاه راهبردی به سواحل عملیاتی شود. وی تصریح کرد: در حال حاضر، مهمترین اقدام دفتر دریایی و نماینده ویژه، بازنگری در مصوبه بهار ۱۴۰۳ است، مقرر شده است که اصلاحیهای بر آن آییننامه تدوین شود تا خروجی کار، یک مصوبه کاملا اجرایی، منطبق با قوانین جاری کشور و با رعایت دقیق ملاحظات و پیوستهای محیطزیستی باشد. وی ادامه داد: نکته حائز اهمیت در این بازنگری، تغییر نگاه راهبردی است، در مصوبه پیشین، شاید بتوان گفت رویکرد غالب و پررنگتر، معطوف به «بهرهبرداری» بود، اما در نگاه جدید، ضمن پذیرش اصل بهرهبرداری و توسعه، شرط اصلی رعایت توان اکولوژیک و تنوع زیستی سواحل است، به عبارت دیگر، هرگونه بارگذاری و توسعه باید دقیقا بر اساس ظرفیت و قابلیت تحمل زیستگاههای منطقه تعریف شود. وی افزود: نکته راهبردی دوم در بحث توسعه دریامحور، انتقال محوریت توسعه کشور به سمت سواحل است که طبیعتا با بارگذاریهای عظیم در دو حوزه صنعت و جمعیت همراه خواهد بود، اگر این بارگذاریها بدون انطباق با معیارهای علمی انجام شود، قطعا در آینده منشأ خسارات جبرانناپذیری خواهد شد. وی تصریح کرد: برای پیشگیری از این چالش، ما اولویت را بر تکمیل مطالعات آمایش سرزمین و پهنهبندی کاربریها در سواحل جنوبی و مکران قرار دادیم، در این مطالعات، با جزئیات دقیق مشخص کردهایم که هر کاربری در کدام نقطه مجاز است؛ برای مثال، تاسیسات آبشیرینکن صرفا در کدام پهنهها قابل اجراست؟ توسعه صنعتی کجا جانمایی شود؟ و اگر قرار است شهر جدیدی احداث شود، در کدام موقعیت و با چه ضوابطی باید باشد؟
خشک شدن حدود ۷۰ درصد از وسعت تالابهای کشور
لاهیجانزاده در ادامه درباره تالابهای کشور و تاثیر تغییر اقلیم و خشکسالی بر این پهنههای آبی گفت: در این زمینه ابتدا باید نگاهی به آمار سال آبی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ (از اول مهر ۱۴۰۳ تا ۳۱ شهریور ۱۴۰۴) داشته باشیم، طبق دادههای هواشناسی و نظر کارشناسان، سالی که پشت سر گذاشتیم، یکی از سختترین سالهای آبی ایران و در زمره «سه سال کمبارش» در نیم قرن اخیر (۵۰ سال گذشته) بود، در این بازه زمانی، میانگین بارشها سقوط کرد و ما حجم عظیمی از روانآبها را از دست دادیم. تبعات این رخداد اقلیمی در دو بخش نمایان شد. لاهیجانزاده ادامه داد: برای تحلیل وضعیت تالابها باید به یک اصل هیدرولوژیک توجه کنیم؛ تالابها که غالبا در انتهای حوضههای آبریز (پایاب رودخانهها) قرار دارند، همواره نخستین قربانیان خشکسالی هستند. زنجیره آسیبپذیری به این صورت است که ابتدا محیطزیست صدمه میبیند، سپس مصارف کشاورزی و صنعت و در نهایت آب شرب. بنابراین، وقتی در تابستان ۱۴۰۴ شاهد تنش در آب شرب بودیم، معنایش این بود که تالابهای ما پیش از آن، ضربه نهایی را خوردهاند. وی تصریح کرد: متاسفانه در سالی که گذشت، برآورد میشود که حدود ۷۰ درصد از وسعت تالابهای کشور خشک شد و پهنههای آبی جای خود را به بسترهای خشک و کانونهای فرسایش بادی دادند. معاون محیط زیست دریایی و تالابها سازمان حفاظت محیط زیست گفت: بارشهای اخیر در نیمه جنوبی کشور بسیار راهگشا بود، تالاب جازموریان که به کانون گردوغبار تبدیل شده بود، حدود ۴۵ درصد آبگیری کرد و عملا آن کانون بحرانی حذف شد. در منطقه زابل هم دو نوبت بارندگی نسبتا خوب داشتیم که فعلا کانونهای گردوغبار سیستان را مهار کرده است.
جهش مثبت آبگیری دریاچه ارومیه در فروردین و اردیبهشت سال آینده
وی تصریح کرد: در استانهایی مانند خوزستان، چهارمحال و بختیاری، کردستان و آذربایجان غربی، میزان بارشها به حد نرمال رسید و در برخی نقاط حتی از نرمال فراتر رفت. ویژگی مهم بارشهای اخیر در شمالغرب کشور، ماهیت برفی آن بود. بارش برف در این مناطق بسیار مشهود بوده که برای پایداری منابع آب در فصل گرما حیاتی است. بر اساس آخرین پایشهایی که تا هفته قبل انجام شد، سطح آبگرفتگی دریاچه ارومیه حدود ۱۵.۹ درصد بود که اکنون به ۱۶ درصد رسیده است. اما نکته مهمتر از این عدد فعلی، پتانسیل نهفته در ارتفاعات است.
معاون محیط زیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیط زیست افزود: از آنجا که عمده بارشهای اخیر در حوضه آبریز دریاچه ارومیه به صورت «برف» بوده، ما بسیار امیدواریم که با گرم شدن هوا در اسفند و فروردین، این ذخایر برفی ذوب شده و به صورت روانآبهای پایدار وارد بستر دریاچه شوند. نتیجه این فرآیند را به صورت یک جهش مثبت در آبگیری دریاچه، طی فروردین و اردیبهشت سال آینده (۱۴۰۵) شاهد خواهیم بود تا دریاچه از آن وضعیت شکنندهای که پارسال تجربه کرد، فاصله بگیرد. وی افزود: در مورد اکوسیستم پیرامونی هم باید بگویم خوشبختانه تالابهای ۱۱ گانه اقماری اطراف دریاچه، به دلیل بارشهای موثر، هماکنون وضعیت نسبتا خوبی دارند.
تدوین تقویمی دقیق برای رهاسازی حقابه تالابها
لاهیجانزاده درباره تامین حقابهها در سال گذشته گفت: قانون تکلیف را کاملا روشن کرده است؛ فرآیند حقابه دو بازوی اصلی دارد؛ تعیین نیاز آبی که وظیفه ذاتی سازمان حفاظت محیطزیست است و تامین و تخصیص که بر عهده وزارت نیرو قرار دارد، ما در سازمان محیطزیست، تکلیف خود را انجام دادهایم؛ یعنی مطالعات تعیین نیاز آبی تالابها و رودخانهها را از چند سال پیش تکمیل کرده و هر سال نیز ارقام بهروزرسانی شده را رسما به وزارت نیرو ابلاغ میکنیم.
وی افزود: اما در بخش «تامین»، باید واقعیتهای اقلیمی را هم در نظر گرفت، سال آبی گذشته (۱۴۰۳) به هیچ وجه سال خوبی نبود، خشکسالی شدید باعث شد که وزارت نیرو تنها در نیمه اول سال (پاییز و زمستان) بتواند تا حدودی حقابهها را تامین کند، متاسفانه در نیمه دوم سال، به دلیل شدت بحران آب، عملا امکان تخصیص حقابه میسر نشد و وزارت نیرو نتوانست سهم محیطزیست را بپردازد. وی تصریح کرد: برای سال آبی جدید، جلسات مستمری را با مدیران حوضههای آبریز برگزار کردهایم تا بر اساس میزان ذخایر پشت سدها و تعهدات وزارت نیرو، یک تقویم دقیق برای رهاسازی آب تدوین کنیم، تاکید ویژه ما به وزارت نیرو، تمرکز بر «پنج ماه کلیدی» یعنی از آذر تا پایان فروردین (بهویژه دی، بهمن و اسفند) است.
سه عامل اصلی مرگ فک خزری در دریای خزر
لاهیجانزاده درباره آخرین اقدامات سازمان حفاظت از محیط زیست برای موضوع جلوگیری از تلفات فک خزری و عوامل مرگ و میر این گونه در سواحل شمالی ایران گفت:
فک خزری تنها پستاندار دریای خزر است که ذاتا به مناطق سردسیر علاقه دارد، بنابراین زیستگاه اصلی و محل تجمع آن، نیمه شمالی دریا و نه سواحل ایران است.
وی افزود: با این حال، ما اخیرا در نوار ساحلی استانهای گلستان، مازندران و حتی گیلان شاهد لاشههای این حیوان بودیم، اما نکته بسیار مهمی در بررسیهای اولیه وجود داشت؛ بر اساس اعلام دامپزشکان معتمد، لاشههایی که به دست ما میرسید کاملا متلاشی و تجزیه شده بودند و تخمین زده شد که از زمان مرگ آنها یک تا دو هفته گذشته است، این یافته علمی یک پیام مشخص دارد؛ مرگومیر در سواحل ما یا حتی نزدیک به آبهای ما رخ نداده است، این حیوانات در فواصل بسیار دور (در نیمه شمالی خزر) تلف شدهاند و امواج دریا طی این مدت لاشهها را به سمت سواحل جنوبی آورده است. وی افزود: در خصوص علت مرگ، گمانهزنیهای علمی متعددی مطرح است که دانشمندان در حال بررسی دقیق آن هستند، «آلودگیهای نفتی»، «گیر افتادن در تور صیادان صنعتی» و البته «تغییر اقلیم» از مهمترین فرضیههاست، گرمایش زمین باعث شده زیستگاههای یخی و برفی که محل استراحت و زادآوری فکهاست، ذوب شود یا دمای آب تغییر کند که این امر در کنار کمبود منابع غذایی، حیات این گونه را به خطر انداخته است، تحقیقات ما برای یافتن علت قطعی کماکان ادامه دارد. وی تصریح کرد: در بحث پایش، ما «پایش هوایی با پهپاد» را آغاز کردیم، این پهپادها به ما امکان میدهند تا عمق ۱۰ کیلومتری دریا را رصد کنیم. این تکنولوژی که الان در گیلان بسیار فعال است سرعت عمل ما را بالا میبرد تا لاشهها یا حیوانات نیمهجان را بسیار زودتر پیدا کنیم. وی تصریح کرد: در حوزه علمی، نمیخواستیم کار بدون پشتوانه آکادمیک باشد، تابستان گذشته دبیرخانه حفاظت از فک خزری را در دانشگاه تربیتمدرس (واحد نور) راهاندازی کردیم تا از ظرفیت اساتید دانشگاه برای آموزش و تحقیق استفاده کنیم. اما مهمترین بخش، دیپلماسی محیطزیستی است. چون میدانیم بیشترین تلفات در سواحل قزاقستان رخ میدهد، نمیتوانیم جزیرهای عمل کنیم. از طریق وزارت امور خارجه، مکاتبات و جلسات متعددی (حضوری و آنلاین) با کشورهای همسایه، بهخصوص قزاقستان و ترکمنستان داشتهایم، طرف قزاقستانی هم به شدت پیگیر است تا بفهمیم ریشه این بحران کجاست. این همگرایی منطقهای برای حل معما بسیار حیاتی است.
صید و قاچاق کوسهماهیان، یکی از جدیترین چالشها در سواحل مکران و خلیجفارس
لاهیجانزاده به چالشهای سواحل جنوبی کشور هم اشاره و تصریح کرد: در حوزه گونههای در خطر انقراض نیز ما کارهای دیگری نیز انجام دادیم. ما مطالعات جامع «ارزیابی ریسک گونههای غیربومی» را در کل آبهای ایران (دریایی و داخلی) به اتمام رساندیم. در جنوب کشور، با همکاری سازمان منطقهای حفاظت از محیطزیست دریایی (راپمی) و کشورهای حاشیه خلیجفارس، یک پروژه مشترک تعریف کردیم. هدف این پروژه شفافسازی وضعیت اکولوژیک منطقه بود که خوشبختانه انجام شد. اکنون ما دقیقا میدانیم کدام گونههای غیربومی و مهاجر میتوانند آسیبزا باشند و کدام گونههای بومی در لیست قرمز و در خطر انقراض قرار دارند. وی افزود: متاسفانه صید و قاچاق کوسهماهیان یکی از جدیترین چالشهای ما در سواحل مکران و خلیجفارس است.
وی تصریح کرد: در بخش میدانی هم، «برنامه اقدام ملی حفاظت و احیای جنگلهای ساحلی» پیشرفت فیزیکی خوبی دارد. با روندی که در پیش گرفتهایم، امیدواریم بتوانیم تا اوایل سال ۱۴۰۵ این پروژه را به سرانجام رسانده و تکمیل کنیم. ما اقدامات را در چند محور موازی پیش میبریم. در بخش مطالعاتی، قرارداد مهمی برای شناسایی مناطق حساس ساحلی از بندر لنگه تا بندر آفتاب منعقد کردهایم. این پروژه تازه شروع شده و هدفگذاری ما این است که مطالعات آن را تا نیمه سال ۱۴۰۵ به اتمام برسانیم.
لاهیجان زاده در پایان افزود: در بخش اجرایی، تمرکز ویژهای بر زیستگاههای مرجانی داریم، کارگاههای آموزشی برگزار میکنیم و هم وارد فاز عملیاتی شدهایم. خوشبختانه وزارت نفت پای کار آمده و احیای مرجانها در جزیره لاوان را با حمایت آنها شروع کردیم و در جزیره خارک نیز در حال توسعه این طرح هستیم. به گفته وی در مورد جنگلهای حرا، هدفگذاری بزرگی انجام شده و پیشبینی کاشت یک میلیون اصله نهال است که هماکنون فرآیند کاشت آن در سواحل در جریان است.
نظر شما