آگاه: جشنواره موسیقی فجر امسال هم مانند جشنواره فیلم فجر از اخبار سیاسی مصون نبود و زیر سایه اتفاقات سیاسی کشور برگزار شد به طوری که مهدی شفیعی، معاون امور هنری وزیر فرهنگ و ارشاد در حاشیه جشنواره فیلم فجر اعلام کرد: با توجه به شرایط اجتماعی، مقداری پرهیز داریم که به سمت جشن نرویم اما جشنواره برگزار شود. جشنواره موسیقی امسال، با توجه به شرایط موجود اجتماعی بیشتر یک دورهمی است. جشنوارهها متعلق به هنرمندان هستند، فرصتی است برای گفتوگو و گرد هم جمع شدن و به قول معروف همان پاتوقهای فرهنگی را تشکیل میدهیم البته نباید کمرمق باشند. متداومترین رویدادهای هنری معاصر ما جشنوارههای فیلم و تئاتر هستند و باید قدر این موضوع را بدانیم و هیچکس هم جشنوارهها را به نام مدیران یا حتی دبیران به خاطر نمیآورد، همیشه آثار خوب بوده که در خاطرات افراد باقی مانده است. چهرههای جوان و استعدادهایی بوده که از مسیر این جشنوارهها معرفی شدند و باید قدر این اتفاقات را بدانیم.
در سالهای گذشته، این جشنواره فرصت مناسبی برای علاقهمندان به حوزه موسیقی بود که در یک بازه زمانی یک هفته تا ۱۰ روزه به کنسرتها و اجراهای مورد علاقهشان بروند، امسال اما اینطور نبود و گستردگی هنرمندان و اجراها، خیلی محدود شده بود. از همین منظر شاید بتوان گفت به غیر از شرکتکنندگان و اهالی موسیقی کمتر کسی اصلا متوجه برگزاری این جشنواره شد.
با اینکه تاریخ رسمی و معین جشنواره ۲۰ تا ۲۵ بهمن بود اما آرش امینی، دبیر جشنواره چندین بار در سخنانش اشاره کرد که قرار است جشنواره موسیقی امسال در یک بازه وسیع مثل یک ماه و همراه با سایر جشنوارههای فجر در جریان باشد و برگزار شود.
چهلویکمین جشنواره موسیقی فجر به دبیری آرش امینی از ۲۰ تا ۲۵ بهمن در ۶ بخش «موسیقی ایرانی»، «همسرایان یا گروههای کر»، «اجرای گروههای کودکان و نوجوانان»، «موسیقی تلفیقی و گونههای موسیقی پاپ»، «موسیقی کلاسیک» و «موسیقی اقوام و نواحی ایران» برگزار شد.
حذف و اضافات جشنواره موسیقی فجر و توضیحات آقای دبیر
از همان روزهای ابتدایی که دبیر جشنواره منصوب و اخبار مربوط به چهل و یکمین جشنواره موسیقی فجر منتشر شد، خبر حذف بخشهای رقابتی مثل «جایزه موسیقی و ترانه»، «بخش پژوهش» و جایزه «موسیقی و رسانه» است در صدر اخبار قرار گرفت و برخی رسانهها هم به اشتباه گفتند که قرار است جایزه باربد هم حذف شود اما آرش امینی، دبیر این رویداد، خبر حذف جایزه باربد را ناشی از یک سوءتفاهم دانست و گفت: من بر این نظرم جشنواره موسیقی فجر مسابقهای نیست؛ در واقع نمیتوانیم نگاه مسابقهای و فستیوالی را در یک جشنواره تعریف و طی یک هفته بهترین پژوهش و آهنگساز و... را معرفی کنیم. انتخاب بهترین پایاننامه و معرفی آن در موسیقی فجر نگاه درستی نیست و بهتر است بگویم ارتباطی با جشنواره ندارد و این موضوع را میتوان با همکاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزارت علوم و تحقیقات در زمان دیگر و با عنوان دیگر برگزار کرد. بخش موسیقی و رسانه هم میتواند در قالب جشنواره مطبوعاتی دیده شود. به عقیده من اگر بخواهیم همه این موارد را در جشنواره ببینیم توجه به موضوعات دیگر کمرنگ میشود. لازم به ذکر است طی سال جشنوارههای مختلفی در کشور برگزار میشود که بسیاری از این موارد میتواند در این جشنوارهها دیده شود مانند جشنواره خالقی یا... که بهترین موزیسینها داور آن جشنوارهها هستند.
وی توضیح داد: دلیل این تصمیم، اعتقاد بنده به تفکیک «جشنواره» از «مسابقه» بود. در بازه زمانی محدود یکهفتهای جشنواره، برگزاری مسابقاتی همچون جایزه رسانه، جایزه پایاننامه و موارد مشابه، ممکن است توجه مخاطبان را از محتوای موسیقایی عمیق و کیفی منحرف کند. بنابراین، تصمیم گرفتیم جشنواره فجر بهعنوان محل گردهمایی بهترینها چه در بخش استعدادهای درخشان جوان و چه در بخش هنرمندان پیشکسوت عمل کند و قضاوت میان آنها را به رویدادهای تخصصی دیگر موکول کنیم. اگرچه، بخش رقابتی حذف نشده و جایزه باربد که به همت دبیران ادوار گذشته و بهویژه با تلاشهای انجامشده در دورههای قبل بنیانگذاری شده، همچنان به قوت خود باقی است. این جایزه بخش ارزشمند و قابل توجهی از جشنواره است و در حوزههای مختلف برگزار میشود. جایزه باربد در بخشهای موسیقی دستگاهی و اصیل ایرانی، موسیقی تلفیقی، موسیقی پاپ و همچنین موسیقی کودک و نوجوان تعریف شده و در همین چارچوب ادامه دارد و بخش ترانه نیز ذیل جایزه باربد قرار گرفته و حذف نشده است.
حضور گروههای سرود برای اولین بار در جشنواره موسیقی
امینی با تاکید بر اینکه در جشنواره موسیقی فجر تنها باید جایزه باربد داشته باشیم بیان کرد: امسال جوایز در ۱۲ بخش دیده شده است در حالی که در دورههای قبل بالای ۲۰ مورد بود. بهطور مثال جایزه بهترین موسیقی اقوام حذف شد. به این دلیل که هر گروه موسیقی محلی در منطقه خود بهترین هستند و نمیتوانیم گروههای موسیقی و هنرمندان این حوزه را با یکدیگر مقایسه کنیم. همه گروههای موسیقی درجه یک هستند و داوری در این زمینه از نظر من چندان جایز نیست و اگر قرار باشد جایزهای در نظر گرفته شود باید به همه گروهها تعلق بگیرد. نکته دیگر اینکه امسال در جایزه باربد بهترین آلبوم کودکان و نوجوان هم اضافه شده است. بخشهای موسیقی تلفیقی و دستگاهی و همچنین آهنگسازی و تکنوازی و بهترین ترانه و... بهصورت مجزا داوری شدهاند و در هر کدام از این بخشها در جلسات متعدد با دوستان و همکاران تبادلنظر داشتهایم. اما یکی از اتفاقات جدید این دوره از جشنواره، حضور گروههای سرود بود. به گفته دبیر جشنواره موسیقی فجر، امسال برای نخستین بار در سالهای اخیر، بخش ویژهای به گروههای سرود و کر اختصاص داده شد و چند سالن در پایتخت و شهرهای کشورمان به اجرای گروه سرود پرداختند.
صالحی، وزیر ارشاد هم از این بخش استقبال کرد و گفت: یکی از رویکردهای جدی این دوره، اهتمام به حوزه سرود بود. سرود به دلیل ویژگیهای خاص خود، فرصت مناسبی برای ارتقای ذائقه شنیداری جامعه فراهم میکند؛ چراکه امکان اجرا در فضاهای مختلف مانند مدارس، مساجد و محیطهای گوناگون را دارد و اقشار و گروههای سنی مختلف میتوانند در آن مشارکت داشته باشند. با توجه به محدود بودن زمان جشنواره، همه برنامههای پیشبینیشده محقق نشد، اما گروههای سرود حضور داشتند و با استقبال خوبی نیز مواجه شدند. ادارهکل موسیقی و دبیرخانه جشنواره میتوانند در دورههای آینده این رویکرد را با جدیت بیشتری دنبال کنند و گامی که امسال آغاز شد، استمرار یابد.
توجه ویژه به بچهها
یکی از اتفاقات این دوره از جشنواره، تاکید ویژه بر موسیقی کودک و نوجوان بود. امینی در این باره گفت: بخشی که توجه ویژهای به آن داشتیم، موسیقی کودک و نوجوان بود. این بخش هم در قالب سرود و هم در قالب موسیقی ویژه کودکان دیده شد. اجراهای موسیقی کودک با همکاری حوزه هنری، در سالن سوره و در نوبت صبح برگزار شد و با استقبال بسیار خوب دانشآموزان مدارس مختلف همراه بود. این برنامهها به شکلی طراحی شده بود که برخلاف روال معمول در مدارس، که موسیقی کودک اغلب با ارگ، گیتار یا سازهای ضربی اجرا میشود، کودکان ابتدا با سازهای بومی و اصیل موسیقی ایرانی آشنا شوند. گروههای اجرایی با استفاده از سازهایی مانند تار، سهتار، سنتور و کمانچه اجراهای درخشانی داشتند و هدف این بود که کودکان، دستگاههای موسیقی ایرانی را در قالب شعر و ترانه بیاموزند. همچنین در ایام برگزاری جشنواره سه نشست تخصصی در حوزه کودک و نوجوان با موضوع پیوند اسباب بازی و موسیقی در توسعه مهارتهای کودکان، نقش موسیقی در هویتیابی و آفرینشگری کودکان و آسیبشناسی روابط والدین و فرزندان در فرایند آموزش موسیقی با حضور کارشناسان حوزه موسیقی در موزه هنرهای معاصر برگزار شد.
بینالملل؛ بخش غایب جشنواره چهلویکم
دبیر این دوره از جشنواره با اشاره به غیبت بخش بینالملل جشنواره توضیح داد: در بخش موسیقی بینالملل به دلیل ارتباطاتی که با هنرمندان خارج از ایران دارم و البته فضای کاری خودم که موسیقی کلاسیک است نگاه ویژهای به این بخش داشتم و برنامهای ارائه دادم که به جشنواره امسال نرسید؛ انشاءالله این هنرمندان با معرفی به بنیاد رودکی در طول سال با ارکسترهای بنیاد اجرای برنامه خواهند داشت.
رونمایی از یک خواننده هوش مصنوعی
در مراسم اختتامیه جشنواره موسیقی فجر که با حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، رئیس سازمان سینمایی، معاون امور هنری، معاون پارلمانی، مدیر کل دفتر موسیقی وزارت ارشاد و دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی برگزار شد، از شمسی بهروز هنرمند پیشکسوت موسیقی نواحی سیستان و بلوچستان، باغشی عاشور گلدی کرکزی هنرمند پیشکسوت موسیقی نواحی منطقه ترکمن استان گلستان، شفیع خالدی کمنهای هنرمند پیشکسوت موسیقی نواحی کرمانشاه و بهمن اسکینی هنرمند پیشکسوت موسیقی نواحی لرستان قدردانی شد.
صالحی پیش از آغاز مراسم اختتامیه در جمع خبرنگاران درباره شکل برگزاری این دوره از جشنواره توضیح داد: دبیرخانه جشنواره از ابتدا برنامهای در حدود یکماهه برای بخشهای داخلی و بینالمللی تدارک دیده بود، اما اتفاقاتی که در دی و بهویژه در روزهای هجدهم و نوزدهم رخ داد، طبیعتا مدل برگزاری جشنواره را تحت تاثیر قرار داد. شرایط اجتماعی و وضعیت هنرمندان اقتضا میکرد در برنامهریزی تجدیدنظر شود؛ بنابراین جشنواره به شکل حداقلی اما آبرومند در ۶ روز برگزار شد تا ضمن حفظ تداوم این رویداد، با شرایط جامعه نیز متناسب باشد. پس از آن جوایز برگزیدگان در بخشهای مختلف اهدا و از آلبوم موسیقی پاپ «۴۱ اثر» رونمایی شد.
اما یکی از بخشهای این مراسم که به قول دبیر جشنواره، شگفتانه بود رونمایی از یک اجرای ساخته شده با هوش مصنوعی بود. در این مراسم از اولین پروژه اجرای «آواتار» در موسیقی ایران که با خوانندگی هوشمصنوعی به نام «آوین» توسط یک شرکت دانشبنیان کشورمان با حال و هوای ملی میهنی و اجرای زنده تعدادی از نوازندگان تولید شده، رونمایی شد. در همین راستا، نرمآوازی بهعنوان «یک آواتار» برای اولین بار در کشورمان تولید شده که در قالب یک خواننده، البته نه یک خواننده واقعی بلکه یک موجودیت مجازی، اقدام به اجرا میکند.
وزیر ارشاد در خصوص استفاده از فناوریهای نوین در حوزه موسیقی گفت: اتفاقی که امروز در حوزه استفاده از آواتارهای مبتنی بر هوش مصنوعی رخ داد، یک نقطه ورود و دریچه تازه بود. اینکه چگونه میتوانیم از ظرفیت هوش مصنوعی برای کمک به فضای زنده و واقعی هنر بهره ببریم، مسئله اصلی ماست. قطعا انسان حذفشدنی نیست، اما میتوان از فناوریهای نو برای تقویت نقش انسان استفاده کرد. این تجربه باید استمرار پیدا کند تا فرصتهای آن بیشتر دیده شود و در عین حال تهدیدهای احتمالی آن نیز مدیریت شود. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در پایان این مراسم تاکید کرد: از همه معاونتها خواستهام که سوت پایان جشنواره امسال، سوت آغاز جشنواره سال آینده باشد. هرچه زودتر باید برنامهریزی برای دوره بعد آغاز شود تا جشنواره موسیقی فجر جایگاه مستمر و تثبیتشدهتری در تقویم فرهنگی کشور پیدا کند.
نظر شما