آگاه: چهل و چهارمین جشنواره تئاتر فجر از دوم بهمن ماه کار خود را در تهران آغاز کرد و امروز (یازدهم بهمن ماه) به کار خود پایان می‌دهد. اینکه بر برگزاری آن در تهران تاکید داریم به خاطر این است که امسال بخش‌های مسابقه عکس، پوستر، پژوهش، نمایشنامه‌نویسی و رادیوتئاتر چهل و چهارمین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر در کرمان برگزار شد و مراسم اختتامیه این بخش و اهدای جایزه به برگزیدگان همزمان با افتتاحیه جشنواره و رونمایی از پوستر در پایتخت شد.

تغییر جشنواره از بین‌المللی به ملی
این جشنواره امسال در بخش اجرایی تهران در ۶ بخش «خیابانی»، «صحنه‌ای»، «دیگرگونه‌های اجرایی»، «ایران من»، «فراگیر» و «فجر پلاس» با حضور هنرمندانی از تهران و شهرستان برگزار شد. دبیری این رویداد به عهده وحید فخر موسوی بود و ایرج راد، فریبا کوثری، رامین راستاد و قطب‌الدین صادقی از جمله داوران جشنواره بودند و حسین مسافرآستانه هم مدیریت هیات داوران این دوره از جشنواره را به عهده داشت.
اما برای برگزاری جشنواره تئاتر فجر امسال، بخت و شانس، یار برگزارکنندگان نبود چون برگزاری آن همزمان شد با اتفاقات تلخی در کشور که دیگر کسی حال و حوصله پیگیری این جشنواره را نداشت و به خاطر تبعات این موضوع که قطعی اینترنت و وضعیت امنیتی کشور بود آثار جشنواره آنطور که باید دیده و معرفی نشدند و میهمانان خارجی هم نتوانستند در جشنواره امسال حاضر شوند و به این صورت، جشنواره امسال بین‌المللی نبود و دیگر اینکه کم شدن بودجه را هم اضافه کنید چراکه نسبت به سال قبل کاهش داشت.
با وجود همه این مشکلات، یکی از سوالاتی که مطرح است، اینکه برگزاری جشنواره در چنن وضعیتی چه توجیهی دارد؟ عباس غفاری، دبیر اجرایی این رویداد در پاسخ به این سوال در نشست خبری گفت: شرکت در جشنواره فجر چه تئاتر و چه موسیقی و چه سینما و چه تجسمی، یک انتخاب است و نباید به هنرمندان حاضر در آن یا هنرمندان غایب، توهین کرد. ضمن اینکه نباید جشنواره را فقط ویژه هنرمندان تهرانی ببینیم و باید به هنرمندانی از گوشه‌گوشه ایران بیندیشیم که برای حضور در این رویداد برنامه‌ریزی کرده و امیدوارند به‌واسطه حضور در آن، خودشان و اثرشان دیده شوند. او همچنین تاکید کرد که نباید به هنرمندان به‌واسطه انتخاب‌های‌شان توهین کرد.

تأثیر محدودیت‌های اینترنتی بر فروش اجراها
یکی از مصادیق قهر با جشنواره هم اینکه،‌ شاهین چگینی مدیر بخش «فجرپلاس» گفت: متاسفانه امسال انصراف گروه‌های اجرایی زیاد بود. بعضی گروه‌ها تمایلی نداشتند خبری از آنها و اجراهایشان منتشر شود که نشان دهد در جشنواره فجر شرکت کرده‌اند. از ۱۰ سالنی که معرفی شده بودند، دو سالن انصراف دادند و برخی گروه‌ها نیز در دقیقه ۹۰ اعلام انصراف کردند. وی افزود: بعضی گروه‌ها فقط برای اجرا آمده بودند و مایل نبودند بلیت‌فروشی یا تبلیغات داشته باشند حتی محدودیت‌های اینترنتی نیز باعث شد امکان تبلیغ موثر در فضای مجازی وجود نداشته باشد. اما فخر موسوی دبیر جشنواره، درباره تأثیر ناآرامی‌های دی‌ماه بر جشنواره گفت: تئاتر جدا از زندگی نیست، ما می‌گوییم تئاتر آیینه تمام نمای زندگی انسان روی صحنه است. وقتی روند زندگی در شرایط عادی مختل شود. قطعاً برای تئاتر هم این اتفاق می افتد. ولی تا آنجایی که من دیدم تأثیر ناآرامی‌ها در تئاتر شاید کمتر بود. وی افزود: ما هم نگرانیم، ما هم ناراحتیم، ما هم نقد داشتیم، ولی تئاتر خیلی نحیف است و باید به آن کمک شود. فکر نکنم در این موقعیت ما بتوانیم تئاتر را کنار بگذاریم. مثل خیلی از صنف‌های دیگر ما هم وضع مالی خوبی نداریم؛ همه دست در دست هم می‌دهیم که کار جلو برود ولی ناآرامی‌ها تاثیرش را گذاشته است. بچه‌ها با تلاش دوچندان این خلاء را پر می‌کنند.

حضور پرنگ تئاتر استان‌ها
نکته دیگر درباره چهل و چهارمین دوره جشنواره تئاتر فجر حضور پررنگ تئاتر استانی بود به طوری که ۶۲ درصد آثار مربوط به استان‌ها و ۳۷درصد مربوط به شهر تهران بود و کم بودن اجراهای شهر تهران به یک معنا یعنی بخش کمی از افراد شناخته شده در حوزه تئاتر در جشنواره امسال حضور داشتند. این نکته به معنای دست‌کم گرفتن تئاتر شهرستان‌ها نیست منتها چون اغلب بازیگران و کارگردانان تهران حتی اگر شهرستانی باشند، مقیم تهرانند حضور کمرنگ اجراهای تهرانی به معنای حضور کم افراد شاخص است. اگرچه به عقیده بسیاری، از دلِ همین اجراهای استانی، استعدادها و اجراهای بسیار خوبی وارد تئاتر کشور می‌شود اما این رسم است که هرساله، همزمان با انتشار جدول اجراهای تئاتر، علاقه‌مندان به حوزه و اهالی رسانه به اسامی حاضر در جشنواره نگاه می‌کنند و مشتاقند ببینند از پیشکسوتان و خوشنامان چه کسانی در جشنواره حضور دارند و متاسفانه امسال کمتر گروه‌های نمایشی شاخص تئاتری در جشنواره حضور داشتند.

وقتی هنر،‌ تکلیف می‌شود
با وجود اینکه در این دوره از جشنواره، مانور بسیاری روی تعداد شرکت‌کنندگان داده شد، باید این نکته را اضافه کرد که کمیت بالا به معنای کیفیت بالا هم نیست. بسیاری از هنرمندانی که چند سالی است در این جشنواره‌ها شرکت نمی‌کنند معتقدند که جشنواره فجر دیگر نماینده واقعی پتانسیل‌های تئاتر ایران نیست. نمونه‌اش اینکه، چد سالی است دیگر خبر از تشکیل صف‌های طولانی و دست و پازدن برای خرید بلیت تئاترهای جشنواره نیست، این در حالی است که سال‌ها پیش،‌ برخی اجراها تا حدی طرفدار داشتند که باید تماشاگران برای تماشای اجرا روی زمین می‌نشستند.
با نگاهی وسیع‌تر به وضعیت تئاتر کشور، می‌بینیم که مُشت نمونه خروار است و جشنواره، ویترینی از وضعیت کلی تئاتر کشور است. در حال حاضر نیز غیر از خود جشنواره، وضعیت تئاتر کشور هم اینگونه است که تعداد آثار و سالن‌های اجرایی زیاد است اما کیفیت آثار خیلی چنگی به دل نمی‌زند.
اما در کنار این انتقادات، یکی از بخش‌های جذاب جشنواره امسال، بخش تئاتر خیابانی بود که برای چند ساعتی، عابران و رهگذران را از شلوغی خیابان جدا و نظرشان را به تئاتر جلب می‌کرد؛ البته امسال همین بخش هم به دلیل ناامنی‌هایی که در شب‌های ابتدایی جشنواره در شهر حاکم بود، هدر شد و آنطور که باید دیده نشد. به نظر می‌رسد،‌ برگزار کنندگان این دوره از جشنواره،‌ فقط آن را برگزار کردند که برگزار کرده باشند و خیلی به کیفیت برگزاری توجهی نداشتند و اینگونه نگاه کردن به رویدادها به معنای رفع تکلف و انجام وظیفه است، نه تاثیرگذاری!