آگاه: هلیا اقدامی، پژوهشگر حوزه زن و خانواده و کارشناس گروه سبک زندگی مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران با بیان اینکه در دهه‌های اخیر، مسئله جمعیت در ایران از یک دغدغه صرفا آماری به چالشی فرهنگی و معنایی تبدیل شده است، به «ایسنا» گفت: نرخ باروری کل کشور کاهش یافته و هشدارها درباره آینده جمعیتی ایران بسیار جدی است. ایران یکی از سریع‌ترین کاهش‌های باروری را در دنیا داشته است، به طوری که باروری در ایران در چند دهه اخیر کاهش چشمگیری را تجربه کرده و حدود دو دهه است که به زیر سطح جانشینی رسیده است. وی با بیان اینکه میزان باروری ایرانی‌ها در سال ۱۴۰۳ به کمتر از ۱.۵ فرزند به ازای هر زن کاهش یافته است، درباره وضعیت استان تهران نیز گفت: استان تهران دارای باروری بسیار پایین ۱.۱ فرزند در سال ۱۴۰۳ بوده است و تهران چهار سال پیش از رسیدن کشور به زیر سطح جانشینی، به این سطح رسیده است.
اقدامی با استناد به مطالعه‌ای در این زمینه یادآور شد: براساس مطالعات انجام شده، شیب کاهشی باروری در استان تهران در آینده با شدت بیشتری ادامه خواهد یافت و انتظار می‌رود میزان باروری کل در استان تهران تا سال ۱۴۰۸ به حدود ۱.۰۶ فرزند برسد. حال سوال اصلی این است که چرا بسیاری از زوجین جوان، به‌ویژه متولدین دهه‌های ۷۰ و ۸۰، نسبت به فرزندآوری بی‌میل یا مردد هستند؟
این کارشناس گروه سبک زندگی مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران ادامه داد: هرچند اگر از زوجین بپرسید مانع اصلی شما برای فرزندآوری چیست؟ اکثریت آنها می‌گویند مشکلات اقتصادی، مسکن و معیشت، اما به‌نظر می‌رسد که مشکل نسل جوان، صرفا اقتصادی نیست؛ طبق پژوهش‌های انجام شده در شهر تهران، پایین‌ترین میانگین باروری برای مناطق ۱، ۲، ۳، ۵ و ۶ است که به لحاظ برخورداری از شاخص‌های توسعه‌یافتگی از بالاترین سطح برخوردارند، لذا مشکل در جای دیگری است و بهتر است علت عدم تمایل به فرزندآوری جوانان را در عمق باورها و نگرش‌های آنان واکاوی کنیم.
این پژوهشگر حوزه زن و خانواده با اشاره به اینکه درک نسل جدید از معنای فرزند داشتن تغییر کرده است، گفت: نسل Z ایرانی، فرزند را نه به‌عنوان ضرورت زندگی، بلکه تصمیمی هویتی می‌بیند و روزی به بچه‌دار شدن فکر می‌کند که هیچ آسیبی به استقلال و پیشرفت شخصی‌اش وارد نکند. وی تاکید کرد: در جهان ذهنی نسل Z، «خوشبختی» نه در تعداد اعضای خانواده، بلکه در گستره تجربه و رضایت فردی تعریف می‌شود. در نگاه آنان، زندگی ایده‌آل لزوما نیازی به تکرار مدل والدین ندارد. در این دیدگاه موفقیت و پیشرفت تنها در تحصیلات بالا، ارتقای شغلی، تفریح و سفر، داشتن امکانات و لاکچری نمایی تعریف می‌شود و شاید خوشگذرانی‌های موقت و ناپایدار جایگزین عشق ابدی خانوادگی، امید و حمایت پایدار شده است. در روایت زندگی نسل Z، موفقیت بیش از هر چیز با پیشرفت فردی، استقلال و توسعه فردی تعریف می‌شود. خانواده و فرزند، در این چارچوب، نه به‌عنوان بخشی از مسیر زندگی مطلوب، بلکه اغلب به‌مثابه عاملی محدودکننده در مسیر رشد فردی بازنمایی می‌شوند. این تغییر نگرشی، به‌ویژه در میان نسل‌های جوان و تحصیل‌کرده شهری، موجب شکل‌گیری نوعی تعارض ذهنی میان «زندگی موفق» و «زندگی خانوادگی» شده است؛ تعارضی که در نهایت، تصمیم به فرزندآوری را به تعویق می‌اندازد یا به حداقل ممکن تقلیل می‌دهد.