آگاه: با طلوع آفتاب روز دوشنبه ۱۱ اسفند، ابعاد این تهاجم وحشیانه روشنتر شد. شاهدان عینی و خبرنگاران داخلی که به محدوده میدان ارگ و خیابان پانزده خرداد اعزام شده بودند، از شکسته شدن هیبت و سکوت تاریخی کاخ سخن میگفتند. موج انفجار ناشی از بمبارانهای سنگین در مجاورت میدان ارگ، چنان شدتی داشت که شیشههای قدیمی و تزئینات ظریف بنا را تاب ایستادگی نماند.
بر اساس گزارشهای میدانی و اظهارات آفرین امامی، مدیر مجموعه میراث جهانی کاخ گلستان، اگرچه سازه اصلی بناها پابرجا مانده اما بخشهای هنری و ظریف کاخ متحمل خسارات قابل توجهی شدهاند. شیشههای رنگی ارسیهای قاجاری که نور را با هزار رنگ به تالارهای داخلی میتاباندند، در بسیاری از بخشها خرد شده و بر زمین ریختهاند. درهای چوبی نفیس و قدیمی که یادگار دوران اوج هنر درودگری ایران هستند، در اثر فشار هوا دچار آسیب شده و آینهکاریهای بیبدیل تالارهای داخلی، به ویژه در تالار برلیان، در اثر لرزههای شدید صوتی فرو ریختهاند.
نکته تسلیبخش در این میان، تدبیر مسئولان میراث فرهنگی بود که پیش از وقوع این تهاجم و با افزایش تنشها در دی، تمامی آثار موزهای و اموال منقول ارزشمند را به مخازن امن زیرزمینی منتقل کرده بودند تا این گنجینههای تمدنی از شر ترکشهای کینه دشمن در امان بمانند. با این حال، کالبد بنا و روح معماری آن، امروز شاهد خراشهایی است که جبران آنها نیازمند ماهها کار دقیق مرمتی توسط استادکاران طراز اول کشور است.
هجمه به هویت؛ چرا صهیونیستها قلب تهران را نشانه رفتند؟
کاخ گلستان تنها یک بنای خشتی و سنگی نیست؛ این مجموعه، فصلالخطاب تاریخ پایتخت ایران است که ریشههای آن به دوران صفوی بازگشته و در دوران قاجار به اوج شکوه خود رسیده است. تالار سلام، شمسالعماره و تخت مرمر، هر یک بخشی از خاطره جمعی ملت ایران هستند. سیدرضا صالحیامیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، در بازدید خود از این بنای آسیبدیده با لحنی صریح تاکید کرد که این تهاجم «تنها حمله به یک ساختمان نیست، بلکه هجمه به هویت فرهنگی و ملی ملت ایران است.»
از منظر ملی، کاخ گلستان نمادی از تداوم تمدنی ایران است. این بنا شاهد رویدادهای سرنوشتسازی همچون انقلاب مشروطه و تغییرات بزرگ سیاسی ایران بوده است. حمله رژیم صهیونیستی به حریم این بنا، در حقیقت تلاشی برای جریحهدار کردن عواطف ملی ایرانیان و آسیب زدن به نمادهایی است که مایه غرور و همبستگی مردم محسوب میشوند. این اقدام که در میان شهروندان به عنوان یک «جنایت جنگی فرهنگی» توصیف شده، نشاندهنده بنبست راهبردی دشمن است که وقتی در میادین نبرد با نیروهای مسلح مقتدر ایران ناکام میماند، کینه خود را بر سر آثار باستانی و هویت تاریخی یک ملت فرو میریزد.
در ترازوی حقوق بینالملل
جمهوری اسلامی ایران بلافاصله پس از این واقعه، پیگیریهای حقوقی و دیپلماتیک خود را آغاز کرده است. وزارت میراث فرهنگی و وزارت امور خارجه اعلام کردهاند که گزارش مستندی از تخریبهای صورت گرفته تهیه شده و به یونسکو و دیگر نهادهای ذیربط بینالمللی ارسال خواهد شد.
کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه و مسئولیت متجاوزان
قوانین بینالمللی، به ویژه «کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه» که با هدف حفاظت از اموال فرهنگی در صورت درگیری مسلحانه تدوین شده، به صراحت هرگونه حمله به بناهای تاریخی و مذهبی را ممنوع کرده است. بر اساس مواد این کنوانسیون:
هرگونه هدف قرار دادن اموال فرهنگی که دارای اهمیت فوقالعاده برای بشریت هستند، جرم تلقی میشود.
طرفهای درگیر موظف هستند نه تنها به خود بنا، بلکه به «حریم و محدوده حائل» آن نیز احترام بگذارند.
استفاده از مناطق مجاور آثار تاریخی برای مقاصد نظامی که منجر به آسیب دیدن اثر شود، نقض صریح معاهدات بینالمللی است.
کاخ گلستان به عنوان یک اثر ثبت شده جهانی، تحت حمایت ویژه قرار دارد و مختصات جغرافیایی آن پیشتر توسط یونسکو به تمام طرفهای بینالمللی ابلاغ شده بود تا در هیچ شرایطی مورد تعرض قرار نگیرد. نادیده گرفتن این مختصات و بمباران میدان ارگ، نشاندهنده نقض آگاهانه قوانین بینالمللی توسط رژیم صهیونیستی و آمریکای جنایتکار است که باید در دادگاههای بینالمللی پاسخگوی این وحشیگری تمدنی باشند.
تفاوت تهاجم اخیر با حملات دفاع ملی ۱۲ روزه
یکی از پرسشهای مهم در تحلیل رفتارهای خصمانه دشمن، مقایسه این حمله با تهاجم قبلی در تیر است. در آن مقطع که رژیم صهیونیستی حملات متجاوزانه خودش را انجام داد، تمرکز حملات بر تاسیسات پدافندی و موشکی در مناطق دور از بافت شهری و تاریخی، مانند پارچین، خجیر و سایتهای راداری در ایلام و اهواز بود. در آن زمان، هیچ گزارشی مبنی بر آسیب به آثار فرهنگی یا تاریخی ایران منتشر نشد و اهداف کاملا نظامی بودند.
اما در اسفند ۱۴۰۴، شاهد یک تغییر رویه خطرناک و کینهتوزانه هستیم. بمباران مرکز شهر تهران و میدان ارگ، که مستقیما در محدوده حائل کاخ گلستان قرار دارد، نشاندهنده عبور دشمن از تمامی خطوط قرمز اخلاقی و حقوقی است. در تهاجم قبلی، صهیونیستها مدعی هدف قرار دادن کارخانههای صنعتی نظامی بودند اما امروز با هدف قرار دادن قلب تاریخی تهران، به دنبال آسیب زدن به روح تمدنی ایران هستند. این تفاوت رویکرد نشان میدهد که دشمن در برابر اقتدار دفاعی ایران به استیصال رسیده و اکنون با بمباران میراث جهانی، سعی در تحت فشار قرار دادن افکار عمومی و انتقامگیری از هویت ملی مردم ایران دارد.
اقدام وزیر میراث فرهنگی و مکاتبه با مدیرکل یونسکو
در پی این حملات، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی در نامهای به مدیرکل یونسکو، با اعلام وارد آمدن آسیبهای جدی به مجموعه میراث جهانی کاخ گلستان و بخشهایی از بافت تاریخی پایتخت در پی حملات اخیر آمریکایی- صهیونی، این اقدام را مغایر تعهدات حقوقی دولتها ذیل کنوانسیونهای بینالمللی دانست و خواستار اعزام فوری هیات کارشناسی مستقل و فعالسازی سازوکارهای حمایتی میراث جهانی شد.
سیدرضا صالحیامیری در مکاتبهای رسمی با پروفسور خالد العنانی، مدیرکل یونسکو، این سازمان بینالمللی را از وارد آمدن آسیبهای جدی به یکی از ارزشمندترین میراثفرهنگی ایران در پی اقدامات نظامی اخیر ایالات متحده آمریکا و رژیم اشغالگر صهیونیستی مطلع کرد. وی در این نامه، با استناد به ارزیابیهای ملی تاییدشده، تصریح کرده است که بخشهایی از کاخ گلستان که در سال ۲۰۱۳ در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده، در نتیجه انفجارها و امواج ناشی از حملات آمریکایی- صهیونیستی، دچار آسیب در سازه و تزئینات شده است. همچنین قسمتهایی از بازار بزرگ تهران بهعنوان یکی از ارکان اصلی بافت تاریخی پایتخت، با خساراتی مواجه شده که مستلزم ارزیابی فنی فوری و اقدامات اضطراری تثبیت و حفاظت است.
وزیر میراثفرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در این مکاتبه تاکید کرده است که این رخداد موجب نگرانی جدی در چارچوب «کنوانسیون ۱۹۷۲ حفاظت از میراثفرهنگی و طبیعی جهان» و نیز «کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه برای حفاظت از اموال فرهنگی در صورت مخاصمه مسلحانه و پروتکلهای الحاقی آن» شده و نقض آشکار تعهدات بینالمللی دولتها در قبال صیانت از میراثفرهنگی بشری تلقی میشود.
صالحیامیری تصریح کرد: جمهوری اسلامی ایران با اشاره به ماموریت ذاتی یونسکو و مسئولیت مشترک دولتهای عضو برای پاسداری از میراثفرهنگی جهان، سه مطالبه مشخص را مطرح کرده است، اعزام هیات کارشناسی و مستقل از سوی یونسکو در اسرع وقت برای ارزیابی دقیق میزان و نوع خسارات وارده؛ فراهمسازی همکاری و مساعدت فنی برای تثبیت اضطراری، مستندسازی و تدوین برنامههای حفاظتی مطابق با استانداردهای بینالمللی و فعالسازی سازوکارهای نظارتی و حمایتی مرتبط در چارچوب نظام میراث جهانی. او با تاکید بر اینکه حفاظت از میراثفرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه، هم تعهدی حقوقی و هم مسئولیتی اخلاقی است، آمادگی کامل جمهوری اسلامی ایران را برای همکاری همهجانبه با یونسکو و نهادهای مشورتی وابسته به آن اعلام کرده است.
ترمیم تاریخ با اراده ملی
غبار ناشی از انفجارهای میدان ارگ ممکن است بر آینهکاریهای تالار برلیان نشسته باشد و خردهشیشههای ارسیهای قاجاری ممکن است صحن کاخ را پر کرده باشند اما ریشههای این بنا در خاک ایران عمیقتر از آن است که با بمبهای اهدایی آمریکا متزلزل شود. مرمتگران ایرانی که پیش از این بارها تالارهای این کاخ را از گزند زمان و حوادث نجات دادهاند، بار دیگر آستین همت بالا خواهند زد تا این زخم را ترمیم کنند.
تعرض به کاخ گلستان، سندی دیگر بر جنایتکاری دشمن صهیونیستی در زیر پا گذاشتن تمامی ارزشهای بشری و تمدنی است. در حالی که ایران با اقتدار و از طریق عملیاتهایی همچون «وعده صادق»، پاسخهای پشیمانکنندهای در میدان نظامی به متجاوزان داده است، پیگیری حقوقی در یونسکو و شورای امنیت نیز برای ثبت این جنایت تمدنی با جدیت ادامه خواهد داشت. تاریخ قضاوت خواهد کرد که در میانه این جنگ، کدام جبهه به دنبال صیانت از میراث بشریت بود و کدام رژیم، با خباثت تمام، آینههای تاریخ را نشانه گرفت. اکنون، در میانههای اسفند، گلستان با زخمهایی بر تن، همچنان ایستاده است؛ همچون ملت ایران که در طول قرنها، هر بار از میان غبار تجاوز و جنگ، با شکوهی بیشتر سر برآورده است. بازسازی آینههای خرد شده تالار آینه، نمادی از بازسازی اقتدار و امید ملی در برابر تندبادهای کینه دشمنان خواهد بود.
نظر شما