آگاه: سعید جلیلی، کارگردان فیلم سینمایی «تقاطع نهایی» که در بخش سودای سیمرغ چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر حضور دارد، درباره موضوع فیلم گفت: این فیلم روایتگر داستانی زنانه است که در آن چهار زن، با وجود اختلافات شخصی، در موقعیتی بحرانی قرار می‌گیرند و ناگزیر می‌شوند برای عبور از فاجعه پیش‌آمده با یکدیگر همکاری کنند. آنها باید تصمیمات بسیار حیاتی و مهمی بگیرند. وی افزود: در لایه‌های زیرین روایت، فیلم به این موضوع می‌پردازد که در شرایط کنونی، پول تا چه اندازه ارزش و اعتبار یافته و چگونه معیارهایی چون ازدواج و حتی ارزش انسان، تحت تاثیر آن قرار گرفته و گاه به کالایی قابل خریدوفروش تبدیل شده است. در واقع، فیلم نشان می‌دهد که پول چگونه می‌تواند فراتر از اخلاقیات و هنجارهای اجتماعی قد علم کند.

حذف بخش فیلم‌اولی، از اتفاقات خوب جشنواره امسال است
این کارگردان درباره زمان تولید فیلمش توضیح داد: کار را پیش از جنگ آغاز کردیم، اما با توجه به شرایط پیش‌آمده و افزایش قیمت دلار، پروژه متوقف شد. پس از جنگ، فیلمبرداری را ادامه دادیم و به پایان رساندیم.
جلیلی همچنین درباره معیار انتخاب بازیگران فیلمش بیان کرد: در انتخاب بازیگران، معیار اصلی من توانمندی و همراهی بود، نه صرفا شهرت. به دنبال بازیگرانی بودم که توانایی داشته و بتوانند با تیم همراهی کنند. خوشبختانه بازیگرانی که انتخاب شدند همکاری بسیار خوبی با تیم داشتند. پیش‌تولید طولانی‌ای داشتیم و تمرینات زیادی انجام شد تا بازیگران به درک درستی از شخصیت‌ها برسند. شکرخدا، نتیجه نهایی هارمونی و هماهنگی بسیار خوبی بین بازیگران و شخصیت‌های فیلم ایجاد کرده است.
این کارگردان با اشاره به اینکه ساخت اولین فیلم همواره چالش‌برانگیز است، گفت: من تا همین چند ماه پیش گمان نمی‌کردم فیلم به پایان برسد و حتی با دشواری بسیار فیلم را به پایان رساندیم. استرس تمام شدن پروژه، همواره همراه من بود. دشواری کار در این است که باید اعتماد یک تیم بزرگ را جلب کنید و سرمایه قابل توجهی نیز هزینه می‌شود. این کارگردان در پایان در پاسخ به پرسشی درباره حذف بخش «نگاه نو» از جشنواره فجر عنوان کرد: به عقیده من اینکه امسال جشنواره فیلم فجر بخش جداگانه‌ای برای فیلم‌اولی‌ها درنظر نگرفته بهتر است. فیلمساز اولی که زحمت کشیده و اثر قابل‌توجهی خلق کرده، نگاه و انرژی تازه‌ای به سینما تزریق می‌کند و باید دیده شود. او می‌تواند در کنار فیلمسازان باتجربه‌تر که ۲۰ یا ۵۰ فیلم ساخته‌اند، رقابت کند و حتی ممکن است اثر بهتری ارائه کند. به طور مثال فیلم‌های اول بسیاری در سال‌های گذشته شاهد بوده‌ایم که هم بسیار قدرتمند بودند و هم موفقیت‌های بزرگی کسب کردند؛ مانند آثار آقایان سعید روستایی، محمد کارت و محمدحسین مهدویان که با فیلم‌های «ایستاده در غبار»، «شنای پروانه» و «ابد و یک روز» حضوری درخشان داشتند. سال گذشته نیز حسام فرهمند با «رها» در جشنواره حضور داشت و مورد توجه قرار گرفت. «تقاطع نهایی شب» به تهیه‌کنندگی مهدی مددکار و کارگردانی و نویسندگی سعید جلیلی ساخته شده است. رؤیا جاویدنیا، گیتی قاسمی، سیاوش چراغی‌پور، جواد قامتی و صادق حسنی بازیگران این فیلم هستند.

چالش اصلی فیلم‌اولی‌ها چیست؟

«قمارباز» به کارگردانی محسن بهاری، دومین فیلمی بود که در دومین روز جشنواره ساعت ۱۶:۳۰ در پردیس ملت پخش شد. این فیلم که از محصولات بنیاد سینمایی فارابی است، ژانر معمایی دارد و داستانی درباره حمله سایبری به یکی از بانک‌های کشور را روایت می‌کند.
محسن بهار، کارگردان فیلم سینمایی «قمارباز» درباره فیلم خود گفت: فضای معمایی علاقه شخصی و همیشگی من بوده و این فیلم نیز در همین فضا شکل گرفته است. داستان فیلم به‌طور کامل در یک شب روایت می‌شود و محور اصلی آن، یک معمای جاسوسی است.
این کارگردان درباره زمان آغاز پروژه افزود: ما ۱۶ آذر فیلمبرداری را آغاز کردیم و پیش از آن حدود یک ماه و نیم پیش‌تولید داشتیم. پروسه تولید مثل خیلی از فیلم‌هایی که با حمایت نهادها ساخته می‌شود، با مشکلات زمانی مواجه شد. در مجموع، تا حدود ۲۵ جلسه فیلمبرداری داشتیم که دهه اول دی به پایان رسید.
وی درباره خط اصلی داستان توضیح داد: ماجرا در بستر وقایع جنگ ۱۲ روزه اتفاق می‌افتد. در این مقطع، یکی از بانک‌ها هک و فردی از بانک مرکزی بازداشت می‌شود و ادامه داستان شکل می‌گیرد. تمام روایت فیلم در همان شب شکل می‌گیرد البته ما ورودی به ماجرای بازداشت یا اعتراف و... نداریم بلکه تمرکز بر مواجهه با جنگ است که تا صبح ادامه دارد. بهاری با اشاره به وضعیت ژانر معمایی در سینمای ایران گفت: در سینمای ایران، ورود به این ژانر اغلب مستلزم حضور نهادهای دولتی، پلیسی یا امنیتی در بطن روایت است. با این حال، برای من اصل، قصه بود. وقتی قصه جذاب باشد، این ملاحظات در اولویت دوم قرار می‌گیرد.
این کارگردان درباره نخستین تجربه ساخت فیلم بلند خود گفت: این اولین فیلم بلند سینمایی من است، اما پیش از این بیش از ۲۰ سال است در سینما فعالیت داشته‌ام و حدود ۱۶ یا ۱۷ سال به‌عنوان منشی صحنه با نسل‌های مختلف سینماگران همکاری کرده‌ام. خوشبختانه در این سال‌ها در پروژه‌های قابل‌قبولی حضور داشته‌ام و از نظر ارتباط با بدنه حرفه‌ای سینما با مشکلی مواجه نبودم.
بهاری در ادامه به یکی از مهم‌ترین چالش‌های فیلم‌اولی‌ها اشاره کرد و گفت: چالش اصلی، نه پیدا کردن تهیه‌کننده، بلکه پیدا کردن سرمایه‌گذار است. در واقع اگر سرمایه‌گذار داشته باشید، یافتن تهیه‌کننده کار دشواری نیست. تضمینی وجود ندارد که سرمایه جذب شود. آن دوره‌ای که در اواسط دهه ۹۰ برخی فیلم‌ها صرفا با اتکا به فیلمنامه وارد تولید می‌شدند، عملا گذشته است. این کارگردان اضافه کرد: سرمایه‌گذار خصوصی در سینمای امروز بسیار محدود شده و عملا وجود ندارد ولی وضعیت در سینمای کمدی کمی متفاوت است. البته معمولا این مسیر هم شرایط خاص خودش را دارد؛ به این معنا که یکی دو فیلمنامه اول باید توسط کارگردانان دیگر همان دفتر ساخته شود و معمولا از فیلمنامه سوم به بعد اجازه می‌دهند خود نویسنده پشت دوربین برود. کوروش تهامی، آرمین رحیمیان و شبنم قربانی بازیگران اصلی این فیلم معمایی هستند و امیر نوروزی، روشان رستم‌پور و عماد امامی نیز در آن ایفای نقش کرده‌اند.

تلاش منوچهر هادی برای ورود به سینمای اجتماعی
اما آخرین فیلمی که روز گذشته در پردیس سینمایی ملت پخش شد، فیلم «خیابان جمهوری» به کارگردانی و تهیه‌کنندگی منوچهر هادی بود. در این فیلم هادی حجازی‌فر، الناز ملک، فاطیما بهارمست، روح‌الله زمانی و مرتضی شجاعی به ایفای نقش می‌پردازند. مرور کلی آثار منوچهر هادی نشان می‌دهد که او از آغاز فعالیت حرفه‌ای خود، بیش از هر چیز به سینمای مخاطب‌محور و تجاری گرایش داشته است. فیلم‌های او معمولا با هدف سرگرم‌سازی، ایجاد فضای شاد و جذب گسترده تماشاگر ساخته شده‌اند و کمتر می‌توان در آنها نشانی از دغدغه‌های عمیق هنری، تجربه‌گرایی فرمی یا جست‌وجوی زبان تازه سینمایی یافت. همین رویکرد سبب شده است که هادی بیش از آنکه در میان منتقدان جدی سینما جایگاهی مستحکم داشته باشد، در میان تماشاگران عام به شهرت برسد.
در آثاری مانند من سالوادور نیستم، روایت داستانی ساده، شوخی‌های مستقیم و ساختار کلاسیک کمدی، جای هرگونه پیچیدگی روایی یا تحلیل شخصیت را گرفته است. این الگو در بسیاری از فیلم‌های بعدی او نیز تکرار شده و به نوعی به امضای کاری هادی بدل شده است؛ امضایی که اگرچه فروش بالای گیشه را تضمین می‌کند، اما امکان خلق اثری ماندگار و قابل تأمل را محدود می‌سازد.
تلاش‌های هادی برای ورود به سینمای اجتماعی نیز عمدتا به نتایجی متوسط انجامیده است. فیلم‌هایی با مضامین اجتماعی اگرچه از نظر سوژه ظرفیت بالایی دارند، اما در اجرا معمولا به سطح روایت‌های ساده و مستقیم تقلیل یافته‌اند. بحران‌های انسانی در این آثار بیشتر به‌عنوان ابزار پیشبرد داستان استفاده می‌شوند تا بستری برای واکاوی عمیق اجتماعی و روان‌شناختی. همین مسئله سبب شده است که بسیاری از منتقدان، آثار اجتماعی هادی را فاقد عمق و جسارت لازم بدانند.
از منظر سبک بصری و زبان سینمایی نیز منوچهر هادی تاکنون موفق به ارائه امضایی مشخص و متمایز نشده است. قاب‌بندی‌ها، میزانسن و ریتم تدوین در فیلم‌های او عمدتا تابع الگوهای رایج سینمای بدنه است و کمتر نشانی از نوآوری در آنها دیده می‌شود. این فقدان هویت بصری مستقل باعث شده آثار او در حافظه تاریخی سینمای ایران ماندگار نشوند و بیشتر به‌عنوان محصولات مصرفی و مقطعی تلقی شوند.
فیلم «خیابان جمهوری» هادی که در جشنواره نمایش داده شد، رویکردی اجتماعی دارد و می‌کوشد بخشی از زیست شهری و مناسبات طبقاتی در تهران معاصر را روایت کند. انتخاب این مضمون می‌تواند نشانه‌ای از تلاش دوباره هادی برای فاصله گرفتن از سینمای صرفا تجاری و نزدیک شدن به فضایی جدی‌تر تلقی شود. حال باید منتظر ماند و دید که حضور «خیابان جمهوری» در جشنواره فیلم فجر ۱۴۰۴ می‌تواند فرصتی تازه برای او باشد تا تصویری متفاوت از خود ارائه دهد و مسیری تازه در کارنامه‌اش رقم بزند یا نه.

هوش مصنوعی به کاهش هزینه و بالابردن سرعت کمک می‌کند
یکی از نکاتی که در نشست خبری جشنواره فیلم فجر امسال توسط دبیر این رویداد مطرح شد، استفاده از هوش مصنوعی در ساخت دو فیلم بود. یک فیلم که توسط جوانان خراسانی تولید شده ۱۰۰ درصد آن توسط هوش مصنوعی ساخته شده و فیلم دیگر هم «غبار میمون» جدیدترین ساخته آرش معیریان بود که در روز اول جشنواره در پردیس ملت به نمایش درآمد.
امیر ولی‌خانی، طراح جلوه‌های ویژه بصری فیلم سینمایی «غبار میمون» از نحوه استفاده از تکنولوژی هوش مصنوعی در ساخت فیلم و چالش‌های پیش‌رو در خلق صحنه‌های برون‌مرزی سخن گفت. وی درباره چالش‌ها و نحوه استفاده از تکنولوژی‌های نوین در «غبار میمون» گفت: ساخت فیلم‌هایی که اتفاقات برون‌مرزی در آنها رخ می‌دهد، به‌ویژه وقتی با محدودیت‌های بودجه‌ای و شرایط خاص خودمان روبه‌رو هستیم، واقعا چالش‌برانگیز است. برای اینکه بتوانیم تصویری باورپذیر از صحنه‌های خارجی و پیچیده بسازیم، طبیعی است که به سمت استفاده از تکنولوژی‌هایی مثل هوش مصنوعی برویم. این تکنولوژی نه تنها هزینه‌ها را کاهش می‌دهد، بلکه سرعت تولید را نیز افزایش می‌دهد. در «غبار میمون» نیز هوش مصنوعی نقش بزرگی ایفا کرده و در حدود ۴۰ تا ۵۰ دقیقه از فیلم استفاده شده است.
این طراح جلوه‌های ویژه بصری ادامه داد: این فیلم به‌طور خاص نیاز به جلوه‌های ویژه گسترده‌ای داشت، به‌ویژه در بخش‌هایی که به داستان‌های جاسوسی مربوط می‌شد و باید محیط‌هایی مشابه لندن و دیگر مکان‌های خارجی را شبیه‌سازی می‌کردیم. در غیر این صورت، امکان ساخت چنین فیلمی به دلیل محدودیت‌هایمان در بخش‌های مختلف میسر نمی‌شد.
این هنرمند در بخش دیگری از صحبت‌های خود مطرح کرد: پیش تولید در این فیلم حیاتی بود. اصلا اگر ما در پیش تولید به این شکل فعالیت نمی‌کردیم، امکان ساخت فیلم وجود نداشت. یکی از مزایای اصلی این پیش تولید این بود که توانستیم با استفاده از تکنولوژی‌های جدید، به‌ویژه هوش مصنوعی، برای طراحی محیط‌های خارجی و صحنه‌های پیچیده، به‌طور موثری جایگزینی برای استفاده از لوکیشن‌های گران‌قیمت داشته باشیم. در واقع، بدون این پروسه و بدون استفاده از این ابزارها، نمی‌توانستیم چنین داستانی را که بخش‌هایی از آن در لندن و دیگر کشورهای خارجی می‌گذرد، بسازیم.
ولی‌خانی درباره حضور در جشنواره ملی فیلم فجر گفت: خوشحالم که بالاخره فیلم به جشنواره فجر رسید. این جشنواره تنها جایی است که می‌توانیم تمام زحمات خود را در یک مکان به نمایش بگذاریم و به بحث و بررسی پیرامون فیلم‌ها بپردازیم. فکر می‌کنم فضای جشنواره فجر فرصتی عالی است برای تماشای فیلم‌ها و گفت‌وگو پیرامون آنها. فیلم سینمایی «غبار میمون» به کارگردانی آرش معیریان و تهیه‌کنندگی سعید مرادی درباره یک نیروی ارشد امنیتی است که درمی‌یابد ایمانوئل (دانشمند علوم شناختی) که منبع اوست، از سوی نیروهای سرویس بیگانه شناسایی شده و بنابراین رهسپار کشوری ثالث می‌شود. علی دهکردی، پژمان بازغی، سیدمهرداد ضیایی، کامران تفتی، پیام احمدی‌نیا، بیاینا محمودی، ارسلان قاسمی، لیلا زارع و بهار نوحیان در «غبار میمون» ایفای نقش کردند.

روحانی فیلمسازی که سراغ سوژه همجنس‌گرایی رفت
یکی از موضوعات جالب توجهی که در اولین روز جشنواره فیلم فجر، در عکس‌ها دیده شد، حضور یک روحانی فیلمساز – که اغلب در کنار مهران غفوریان بود- در پردیس ملت بود، آن هم با یک سوژه جنجالی یعنی همجنس‌گرایی.
«غوطه‌ور» به کارگردانی حجت‌الاسلام جواد حکمی نام فیلمی است که در آن بازیگرانی چون محسن قصابیان، آیدا ماهیانی، مهران غفوریان، پیام احمدی‌نیا، مسعود کرامتی، رؤیا جاویدنیا، نسیم ادبی و سیاوش چراغی‌پور بازی می‌کنند.
حجت الاسلام جواد حکمی، کارگردان فیلم «غوطه‌ور» درباره فیلمش گفت: «غوطه‌ور» یک فیلم اجتماعی- جنایی است و قصه درباره جامعه فعلی حال حاضر است مثل باقی فیلم‌های اجتماعی هم دغدغه‌مند و مسئله‌مند است.
وی درباره سوژه فیلم افزود: این فیلم مسئله بحران جنسی و همجنس‌گرایی را در جامعه هدف قرار داده است. اما درباره جزئیات و قصه این سوژه بیشتر نمی‌توانم توضیح بدهم چون داستان لو می‌رود. همین قدر می‌توانم، تاکید کنم تا جایی که امکانش بود در قالب فیلم و سینما تلاش کردیم به این سوژه آسیب شناسانه نگاه کنیم. حکمی درباره اینکه چقدر می‌توان به سوژه‌های ملتهب نگاه آسیب‌شناسانه در فیلم‌ها داشت، اظهار کرد: ما سعی کردیم هم مسئله را مطرح کنیم و هم رویکرد فیلم بیانیه نباشد و فیلم در قالب قصه حرف خود را بزند. در عین حال که درباره دغدغه‌های اجتماعی حال حاضر جامعه هم باشد. از طرفی از موضوع و سوژه سوءاستفاده نکردیم و صرفا به عنوان دستمایه‌ای برای جذابیت فیلم به مسئله نگاه نکردیم. این روحانی فیلمساز درباره سوژه‌های جامعه امروز که باید در فیلم‌ها به تصویر کشیده شوند، گفت: دغدغه‌های اجتماعی در کشورمان به نظرم به روز تغییر می‌کند و حتی مسئله امروز با ۶ ماه قبل فرق دارد. این بحرانی هم که در فیلم به تصویر کشیده می‌شود مسئله‌ای نبود که خارج از تهران و ایران باشد و مشکلی است که وجود دارد.
وی درباره اینکه چقدر ممکن است فیلم بعد از جشنواره دچار ممیزی شود، اظهار کرد: فیلم مشکل ممیزی نخواهد داشت چون خیلی با حیا به موضوع پرداخته شده است. اعتقاد شخصی من این است که هیچ موضوعی دارای محدودیت نیست. قرآن هم درباره موضوعات مختلف آیه دارد و به مسائل مختلف می‌پردازد از قصه حضرت یوسف (ع) تا ماجراهای دیگر را هم بیان می‌کند. برای فیلمساز هم این مهم است که در چارچوب حیا حرفش را بیان کند.
این کارگردان در ادامه درباره روایت جنایی فیلم و اینکه چقدر می‌تواند مخاطب را جذب کند، توضیح داد: تلاش ما این بوده که در ژانر حرکت کنیم و این فیلم هم ترکیبی از ژانرهاست. سینما هم به ژانرها و گونه‌های مختلف نیاز دارد. با این حال درباره این فیلم خود مردم باید آن را ببینند و نظر دهند.

امروز در پردیس ملت چه خبر است؟
در سومین روز جشنواره فیلم فجر، فیلم‌های «پروانه» به کارگردانی محمد برزویی‌پور، «سقف» به کارگردانی ابراهیم امینی و «اسکورت» به کارگردانی یوسف حاتمی‌کیا به ترتیب در ساعت‌های ۱۴، ۱۶:۳۰ و ۱۹ به نمایش درمی‌آید.
 

ابهام در هیات داوران جشنواره

دو روز از آغاز جشنواره فیلم فجر گذشته ولی هنوز اسامی هیات داوران اعلام نشده است. با این حال طبق پیگیری‌های انجام شده داوری فیلم‌های بخش سودای سیمرغ از روز  یک‌شنبه ۱۲ بهمن  آغاز شد.
منوچهر شاهسواری، دبیر این دوره از جشنواره در ادامه تغییراتی که برای این رویداد در نظر گرفته،گفت: داوری تمام آثار جشنواره را یکپارچه کرده و به این ترتیب در دوره چهل و چهارم فیلم‌های بخش سودای سیمرغ و نیز فیلم‌های کوتاه و مستند همگی توسط یک هیات داوری بررسی و قضاوت می‌شوند.
بر اساس گفته شاهسواری در نشست خبری، اعضای هیات داوری امسال هفت نفر هستند که به دلیل نهایی نشدن حضور دو نفر از آنها، اسامی داوران همزمان با نشست خبری اعلام نشد. در روزهای گذشته نام سینماگرانی برای حضور در فهرست داوران جشنواره شنیده می‌شد از جمله مجید مجیدی ولی گویا او اصلا در ایران نیست. همچنین در روزهای اخیر، بنا به شرایط خاص کشور گمانه‌زنی‌هایی مبنی بر حضور داشتن یا نداشتن برخی بازیگران و عوامل سرشناس فیلم‌های حاضر در جشنواره مطرح و چند اعلام عمومی برای انصراف از حضور یا رقابت در جشنواره در فضای مجازی منتشر شد.
برخی از این سینماگران خواستار این بودند که نتیجه کارشان در جشنواره داوری نشود در حالی که، تاکنون درخواست رسمی در این زمینه به دبیرخانه جشنواره ارائه نشده، ضمن اینکه در پاسخ به این پیگیری تاکید شد، انصراف یکی از عوامل فیلم‌ها از داوری در شرایطی امکان‌پذیر است که پیشتر تهیه‌کننده فیلم، حذف از رقابت را در بخش‌های مدنظر اعلام می‌کرد.