آگاه: تا کنون قانونی واضح مبنی بر مجاز بودن راندن موتورسیکلت توسط بانوان در کشور به تصویب نرسیده است؛ اما در قانون مجازات اسلامی نیز برای سوار شدن موتورسیکلت توسط بانوان و جرم بودن آن مادهای اختصاص داده نشده است. وجود یک تبصره در قانون رسیدگی به جرائم راهنمایی و رانندگی، به طور دقیق مشخص میکند که هیچگونه حق دریافت گواهینامه توسط بانوان بیان و تصویب نشده است. در تبصره ماده ۲۰ قانون رسیدگی به جرائم راهنمایی و رانندگی آمده است: «صدور گواهینامه رانندگی موتورسیکلت برای مردان برعهده نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران است.» با این حال مسئولان کشور از جمله فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت و معاون رئیسجمهور در امور زنان و خانواده، هیچگونه مانعی برای تحقق این درخواست اجتماعی نمیبینند.
مشکل آشنا و راه حل ناشناخته
سخنگوی دولت در شهریور امسال با تاکید بر بلامانع بودن تصویب چنین قانونی گفت: دولت از حل این مشکل به شدت استقبال میکند و از منظر قانونی مانعی برای صدور گواهینامه موتور سیکلت برای بانوان وجود ندارد. او ادامه داد: طبق بررسیهای حقوقی ریاست جمهوری، صدور گواهینامه موتورسیکلت برای بانوان منع قانونی ندارد و به همین دلیل نیز لایحهای در این زمینه در دولت مطرح نشده است. البته طرحی در مجلس شورای اسلامی در این خصوص وجود داشت که به نتیجه نرسید. زهرا بهروزآذر، معاون رئیسجمهور نیز با نظری مشابه بر قانونی بودن صدور گواهینامه موتور برای بانوان تاکید کرد. این مسئول مرتبط در مواجهه با خبرنگاران در حاشیه جلسه هیات دولت در دی سال جاری گفت: مسئله موتورسواری زنان به این دلیل است که یک نیاز حمل و نقل در جامعه وجود دارد و اکنون هیچ منع قانونی برای صدور گواهینامه موتور برای بانوان وجود ندارد. او در رابطه با دلایل منطقی بودن این امر افزود: زنان به خاطر اینکه بتوانند حمل و نقل سریعتر، ارزانتر حتی متناسبتر با محیط زیست داشته باشند؛ در مسیرهای کوتاه انتخاب وسیله حمل و نقل برای آنها موتور است. این یک موضوع طبیعی، اجتماعی و کاملا رفتار ترافیکی است.
او در ادامه با اشاره به اقدامات صورت گرفته در همین راستا ادامه داد: اکنون در حال پیگیری هستیم تا بتوانیم ساز و کار تحقق صدور گواهینامه برای موتورسواری بانوان را فراهم کنیم. در یک سال گذشته صحبتهایی با پلیس راهور داشتیم و باید شرایط این موضوع فراهم و کلاسهای تخصصی برای زنان، افسران و آموزشگاهها گذاشته شود.
معاون رئیسجمهور تاکید کرد: صدور گواهینامه رانندگی موتور برای زنان منعی ندارد و در این رابطه، استعلام حقوقی گرفتیم و در حال حاضر هم هیچ منع قانونی برای صدور گواهینامه موتور برای بانوان وجود ندارد. در این میان نایبرئیس کمیسیون اصل ۹۰ مجلس نیز شهریور امسال در رابطه با مسئله قانونی شدن موتورسواری بانوان گفت: صدور گواهینامه موتورسیکلت برای بانوان بهطور کلی ایراد قانونی ندارد اما در عین حال باید در این مسیر برخی ملاحظات قانونی، شرعی و عرفی نیز در نظر گرفته شود. در شرایط فعلی که صدور گواهینامه برای خانمها تبدیل به قانون نشده تعداد خانمهای موتورسوار کم است و طبعا مخاطرات برای آنها نیز به نسبت کمتر است. به همین دلیل یک نگرانی که وجود دارد این است که بهواسطه مخاطراتی که رانندگی با موتورسیکلت دارد آمار خانمهایی که دچار حوادث منجر به جرح یا فوت با موتور میشوند به شکل قابل توجهی بالا برود. با این حال در صورتی که لایحه صدور گواهینامه رانندگی بانوان با موتورسیکلت در مجلس مطرح شود بعید به نظر میرسد که نمایندگان مخالفتی با تبدیلشدن آن به قانون داشته باشند.
باتوجه به اظهارات مسئولان، میتوان نسبت به پیگیری این خلأ قانونی امیدوار بود تا عموم بانوان جامعه همانگونه که در پیستها موتورسواری میکنند، برای سهولت در جابهجایی در شهر و دیگر دلایل بهطور قانونی و با داشتن گواهینامه موتورسواری کنند. از مزایای وجود چنین قانونی میتوان به بهرهمند شدن از حق بیمه و سهولت ادای وظیفه ماموران پلیس راهور اشاره کرد.
بررسی قانون موتورسواری زنان در دیگر نقاط جهان
در ایران، به دلایل مختلفی مانند مسائل شرعی و پوشش، دیدگاههای فرهنگی و اجتماعی مبنی بر سخت بودن موتورسواری و همچنین محدود بودن متقاضیان زن برای رفت و آمد با موتورسیکلت، ساز و کار رسمی برای رسیدگی به این مسئله صورت نگرفته و راندن موتور توسط بانوان بهعنوان امری قانونی پذیرفته نشده است.
اما این وضعیت در دیگر کشورهایی که از لحاظ مذهبی و فرهنگی به ایران شباهت دارند چطور است؟ بهعنوان مثال عربستان سعودی تا سال ۲۰۱۸ میلادی حتی دریافت گواهینامه خودرو را از زنان خود منع کرده بود و چالشهایی مانند اجازه همسر و محدودیتهای شرعی همواره مانعی برای استفاده عمومی و رسمی برای بانوان وجود داشت. البته که اکنون زنان در عربستان سعودی با رعایت نکات آموزشی در پیستهای مخصوص مجاز به راندن موتورسیکلت هستند و در خیابانها هم استفاده از موتورسیکلتهای برقی و اسکوتر بهصورت محدود برای آنان مقدور است؛ اما هنوز استفاده عمومی و قانونی برای بانوان در این کشور ممکن نیست.
اما در کشوری مثل لبنان بنا بر دلایلی نظیر کمبود سوخت و بحرانهای اقتصادی، استفاده از موتورسیکلت در جامعه بسیار معمول و مورد پسند جامعه است؛ به گزارش Arabnews، چهار گروه سنی از زنان در لبنان وجود دارند که در شهرها مشغول موتورسواری هستند. شاید در خاورمیانه، لبنان جای بهتری برای زنان موتورسوار باشد چرا که از سال ۲۰۱۹ به بعد تاکسیهای موتوری افزایش یافت و بسیاری از زنان نیز برای جابهجایی دیگر زنان به عنوان راننده تاکسی موتورسیکلت مشغول به فعالیت شدند. مسئله آموزش یکی از ارکان مهم در رسمی شدن موتورسواری زنان است که در لبنان مربیان خصوصی بهصورت حضوری یا غیرحضوری اقدام به یاد دادن مهارتهای رانندگی میکنند. ادامه همین روند باعث شده که موتورسواری بانوان رفته رفته با وجود یکسری مشکلات تعصبی و جنسیتی بهعنوان یک عرف مورد مقبولیت جامعه قرار بگیرد.
درکشوری مثل سوریه نیز همانند ایران، ماده مشخصی در قوانین راهنمایی و رانندگی درباره مجاز یا غیرمجاز بودن موتورسواری زنان وجود ندارد. وجود هنجارهای اجتماعی سختگیرانه درباره این موضوع نیز بر شدت محدودیت استفاده زنان از موتورسیکلت و دوچرخه افزوده است. در سال ۲۰۱۳ کمپینی تحت عنوان «yalla lets bike» در سوریه راهاندازی شد که هدف آن تغییر نگرش اجتماعی با توجه به وجود موانعی مثل ترافیک و آزار کلامی برای بانوان بود. باتوجه به مشارکت بیش از چهار هزار زن تا سال ۲۰۱۸ این کمپین کمک شایانی بر شکستن کلیشههای جنسیتی در سوریه کرد و سبب افزایش متقاضیان زن برای استفاده از وسایل
حمل و نقل دو چرخ شد.
درنهایت آنچه قابل توجه و پیگیری است، آموزش موتورسواری یک نیاز شهری برای بانوان کشور است تا با تدوین و تصویب یک قانون جامع و کامل مطابق با دیگر مواد قوانین راهنمایی و رانندگی و همچنین با در نظر گرفتن مسائل شرعی و اجتماعی، در ابعاد اقتصادی و سرعت حمل و نقل، رضایت اجتماعی و رسیدگی صورت بگیرد؛ بهخصوص که مسئولان مرتبط بیش از پیش نسبت به این موضوع واکنش مثبت نشان دادهاند. بدون شک هر عملی قبل از اینکه در قالب عرف در جامعه رواج یابد و انجام شود، بهتر است درصورت امکان توسط نهادهای مسئول در چارچوب قانون قرار بگیرد تا از رفتارهای خطیر و سوءاستفادهگرایانه وهمچنین ضرر اقتصادی و فرهنگی در مواردی همچون موتورسواری بانوان جلوگیری شود.
یک خانم موتورسوار در گفتوگو با «آگاه»:
اعطای گواهینامه رفتارهای غیرعادی را کمتر میکند
با توجه به اینکه هنوز بانوان بهطور قانونی مجاز به راندن موتورسیکلت نیستند، اما در جامعه هستند زنانی که از این وسیله نقلیه برای رفت و آمد روزانه استفاده میکنند؛ با توجه به اینکه درصورت تصادف هیچگونه حق بیمهای شامل حالشان نمیشود و در هر صورت مقصر حادثه شناخته میشوند. در این میان با یکی از بانوان موتورسوار درباره تجربیات و سایر مسائل مربوط به راندن موتور در خیابانهای شهر گفتوگو کردهایم که در ادامه میخوانید:
علت استفاده شما از موتورسیکلت چیست؟
خب، من زیاد به خرید میروم و چون با پای پیاده حمل خرید بهخصوص وسایل سنگین برایم سخت است، با موتور میتوانم خیلی راحتتر کارهایم را انجام بدهم. حتی وقتی برای انجام کارهای دیگر باید به بیرون بروم یا پسرم را از مدرسه بیاورم با توجه به ترافیک و شلوغی، موتور بهترین وسیله برای رفت و آمد است.
فکر نمیکنید استفاده از موتورسیکلت برای بانوان کمی سخت باشد؟
برای بعضیها شاید. کسانی هستند که مثل من موتور دنده اتومات سوار میشوند که خیلی راحت و سریع میتوان یاد گرفت. اما من خانمهایی را هم دیدهام که موتورهای بزرگ و دندهای را خیلی حرفهای سوار میشوند و هیچ مشکلی هم ندارند. عدهای برای علاقه و تفریح سوار میشوند و عدهای هم مثل من برای انجام کارهای روزمره. درکل باید از یک فرد باتجربه یاد گرفت چون خطر موتورسیکلت از ماشینها بیشتر است و سختیهای خودش را دارد.
آیا تا بهحال پلیس شما را موقع موتورسواری متوقف کرده است؟
بله یکبار این اتفاق برای من افتاد و نتیجهاش این بود که موتور را سه روز در پارکینگ خواباندند. البته یکی از دوستان من را گرفتند و فقط برایش جریمه رد کردند. بستگی به مامور و نوع موتور دارد.
واکنش مردم نسبت به موتورسواری شما بانوان چیست؟
اکثر مردم بیتفاوت رفتار میکنند که بهنظرم کمک میکند تا موتورسواری ما در جامعه عادی شود. خیلیها هم هستند که فکر میکنند ما زنانی معترض هستیم و موتورسواری، یک حرکت اعتراضی از طرف ماست. بعضیها هم با ایجاد کلکل سعی میکنند تا مزاحمت ایجاد کنند یا با ایرادهای فنی غیرواقعی جلوی خانمها را بگیرند. فکر میکنم اگر دولت کاری کند تا به ما خانمها گواهینامه بدهند و حمایت قانونی داشته باشیم رفتارهای غیرعادی کمتری را مشاهده میکنیم و راحتتر رفت و آمد میکنیم.
نظر شما