آگاه: هنوز در فصل زمستان هستیم و فرارسیدن موج دیگری از سرما اتفاق چندان عجیبی نیست. در این بین، واکنشهای افراد برای مواجهه با سرمای زمستان متفاوت است؛ برخی با پیادهرویهای انرژیبخش در فضای باز به استقبال سرما میروند و افراد دیگری هم هستند که با یک پتوی گرم و یک قهوه داغ، در خانه خود را محافظت میکنند.
اما وقتی دما پایین میآید و هوا سرد میشود، یک موضوع بین همه ما مشترک است: دوست داریم درباره شدت سرمایی که حس میکنیم حرف بزنیم. جملههایی مثل: «آنقدر سرد است که سرما را در استخوانهایم حس میکنم» ازجمله عبارتهای رایجی است که خیلی زیاد در فصل زمستان میشنویم. اما سوالی که در این میان مطرح میشود این است که آیا این ادعا، پایه و اساس علمی دارد؟
رطوبت نسبتا بالا، حتی در دماهای پایین به این معناست که رطوبت موجود در هوا، هوای گرم اطراف بدن ما را با سرعت بسیار زیادی جابهجا میکند. این رطوبت بهعلاوه جذب لباسهای ما هم میشود که خودش باعث انتقال گرما از بدن به بیرون میشود. جالب است بدانید که نرخ انتقال حرارت آب، تقریبا ۷۰ برابر بیشتر از هواست.
تاثیر سرما بر استخوانهای ما
استخوانهای ما در واقع سرما را آنگونه که ما درک میکنیم، حس نمیکنند. یعنی در استخوانها، از گیرندههای حساس به دما که در پوست ما وجود دارد خبری نیست. دلیلش هم روشن است، با توجه به اینکه استخوانهای اصلی ما زیر لایههایی از عضلات، بافتهای همبند و پوست دفن شدهاند، نیاز حیاتی و ضروری به حس کردن دما ندارند.
اما اینکه استخوانها سرما را حس نمیکنند، به این معنا نیست که سرما بر آنها تاثیری ندارد. به زبان دیگر استخوانها، تغییرات دما، بهویژه خنک شدن هوا را از طریق اعصاب موجود پریوست (ضریع)، یعنی بیرونیترین لایه استخوان درک میکنند. در این لایه، شبکهای از نورونها (سلولهای انتقالدهنده سیگنال) وجود دارد که با الگویی شبیه به تور ماهیگیری چیده شدهاند و همین شبکه نورونی، تغییر شکل یا آسیب لایههای زیرین استخوان را حس میکند.
البته قرار گرفتن کوتاهمدت بدن در معرض سرما مشکلی برای استخوانها ایجاد نمیکند، اما اگر برای مدتزمانی طولانی و مثلا چندین هفته در معرض سرما قرار بگیریم، ممکن است برودت هوا باعث کوتاه شدن طول استخوانها، کاهش ضخامت آنها و حتی کاهش میزان تراکم مواد معدنی در استخوانها شود.
بافتهای آسیبپذیرتر در مواجهه با سرما
سایر بافتهای اسکلتیـ عضلانی در مقایسه با استخوانها، بهمراتب بیشتر در معرض تغییرات دما و فشار هستند. مایع سینوویال که روانکننده بیشتر مفاصل اصلی است، با کاهش دما غلیظتر شده و همین اتفاق، حرکت عادی مفاصل را سختتر و ناخوشایندتر میکند؛ این همان وضعیتی است که در افراد دارای بیماریهای زمینهای مفصلی مثل روماتیسم یا آرتروز تشدید میشود.
سرما در عین حال باعث منقبض شدن بافتها شده و آنها را سفتتر و محکمتر میکند. تاندونها که عضلات را به استخوان متصل میکنند، در شرایط سرما، سفتتر میشوند و لیگامانها (رباطها) که استخوانهای مختلف را در اطراف مفاصل به هم پیوند میدهند، سختتر خواهند شد. در پی سفتتر شدن این دو بافت، کار برای وارد کردن نیرو توسط عضلات برای حرکت دادن استخوانها دشوارتر شده و به نیروی بیشتری نیاز خواهد بود و در نتیجه دامنه حرکتی آنها کاهش خواهد یافت. این وضعیت در شرایطی که هوا علاوه بر سرما، مرطوب هم باشد، تشدید میشود.
هنگام مواجهه با سرما، جریان خون در اندامهای انتهایی ما هم کاهش مییابد. این مکانیسم محافظتی طراحی شده بدن است تا این اطمینان حاصل شود که هسته مرکزی بدن ما، یعنی جایی که تمام اندامهای حیاتی اصلی در آن قرار دارند، سرد نشده و از دمای عملیاتی بهینه ۳۷ درجه سانتیگراد پایینتر نرود. کاهش خون در این بافتها هم به دلیل ورود خون کمتر، در انقباض بافتها نقش دارد.
تمام این تغییرها منجر به افزایش کرنش مکانیکی یا فشار بر سلولهای گیرنده در استخوانها و بافتهای اطراف میشود. چنین اتفاقی گیرندههای درد را تحریک میکند و همین ممکن است بهعنوان احساس سرما درک شود.
نظر شما