-
هوش مصنوعی و پایان اطمینان
وقتی زبان دیگر اثر انگشت ندارد
امروز دیگر پرسش این نیست که «آیا هوش مصنوعی میتواند مانند انسان بنویسد؟» بلکه پرسش دشوارتر این است که آیا هنوز میتوان با اطمینان گفت این متن را انسان نوشته است؟
-
به بهانه سالروز آغاز ساخت مسجد جامع اصفهان، نگاهی به معماری جذاب آن کردهایم
کتیبههای پنهان زمان
تاریخ معماری ایران را نمیتوان تنها در گاهشماریهای سنگی و ملاتهای بیجان جستوجو کرد؛ بلکه برخی بناها در قامت یک موجود زنده، حافظه روانی، معنوی و سیاسی یک ملت را در جرزها و طاقهای خود نگه میدارند. مسجد جامع اصفهان دقیقا تجسد عینی مفهوم «پالیمپسست» یا پوستنوشته لایهنگارانه است؛ کتیبهای شگرف که بارها متن تاریخ بر پیکره آن تراشیده شده و متنی نو بر آن نگاشته شده، بیآنکه اثر لایههای کهنتر از میان برود. کاوشهای باستانشناسی در ژرفای لایههای بنیادین این بنا، ستونی با تزئینات دوره ساسانی را آشکار ساخته که گواهی بر وجود یک کانون مذهبی پیش از اسلام و احتمالا یک آتشکده کهن در این موضع است.
-
روایت پویش «بلون الحرم» در گفتوگوی «آگاه» با عباس حسیننژاد
هدیه بدون مرز کتاب و رنـگ
زهرا بذرافکن، خبرنگار گروه فرهنگی: در روزها و هفتههایی که جغرافیای عاشقی، میلیونها دل شیفته و عاشق را از سراسر جهان به سوی مسیرهای منتهی به کربلای معلی میکشاند، بزرگترین جلوهگاه مهرورزی و ایثار بیدریغ بشری شکل میگیرد.
-
اربعین؛ کارخانه انسان تمدنی
از «هَلْ مِنْ ناصِرٍ» تا «اُمَّةً واحِدَةً»
تاریخ را همیشه فاتحان ننوشتهاند؛ گاهی تاریخ را قدمهای انسانهایی نوشتهاند که حاضر نشدند حقیقت را تنها بگذارند.
-
روایتی از مصلحان خاموش در تاریخ معاصر ایران
مسافران بیچمدان تاریخ
تقویمها در میان روزمرگیها، بهانهای برای درنگ و نگریستن به پشت سر هستند. هفتم مرداد، سالروز درگذشت شخصیتی است که نامش با واقعه شکوهمند مسجد گوهرشاد گره خورده است؛ شیخ محمدتقی بهلول گنابادی؛ مردی که تمام داراییاش از این جهان، تنها یک عبای کهنه بود و قلبی که برای حق میتپید. اما در این مسیر پرفراز و نشیب، بهلول تنها نیست. تاریخ معاصر ما پر از ستارههای پنهانی است که وزنههای سنگین فرهنگ، عرفان و بیداری این سرزمین بودهاند، اما در غریو کرکننده سیاست، نامشان زیر غبار نسیان کمرنگ شده است. از علامه دهخدا که جان بر سر کلمات گذاشت تا آیتالله طالقانی، ابوذر زمان؛ از مرشد چلویی(میرزا احمد عابد نهاوندی) و رجبعلی خیاط که عرفان را به دل بازار آوردند تا میرزا حسن رشدیه که الفبای دانایی را در برابر جهل بنا کرد. این گزارش، تحلیلی از زندگی مسافران بیچمدانی است که قطره قطره وجود خود را خرج بیداری و آگاهی مردمشان کردند.
-
وقتی سرعت تغییرات فرهنگی از قوانین موجود جلو میزند
برزخ دیجیتال
مرضیه کیان، خبرنگار: جهان با سرعتی سرسامآور در حال تغییر است و ما مسافران قطاری هستیم که روی ریلهای فرسوده دیروز، به سوی فردای ناشناخته میتازد. فرهنگ عامه، سبک زندگی و ابزارهای ارتباطی ما در کمتر از یک دهه دگرگون شده است؛ اما کتاب قانون، همچنان در قفسههای غبارگرفته دهههای پیشین خاک میخورد. امروز ما با پدیدههایی زیست میکنیم که تا همین دیروز تنها در فیلمهای علمی- تخیلی دیده میشدند.
-
نیمنگاهی به پدیده فراگیر این روزها؛ آمپولهای لاغری و ماموریتی که دارند
از نجات جان تا سرکوب بدن
دختری با انتشار عکسهایی از یک بدن نحیف و لاغر در توییتر نوشته بود: «من برای کمر به این باریکی حاضرم موشک بخورم، آمپول که چیزی نیست.» این شروع یک جستوجو درباره باور فراگیری بود که حالا تبدیل به بخشی از «خودمراقبتی» تعداد زیادی از زنان در جامعه ما شده است.
-
زنان ایرانی؛ از پشتیبانی جبههها تا میدانداری امروز
در تار و پود مقاومت
مرضیه کیان، خبرنگار: تاریخ مقاومت در هر سرزمینی، همواره دو روی یک سکه است؛ یک روی آن، صدای مهیب خمپارهها، بوی باروت، خاکریزهای درهم کوبیده شده و مردانی است که در خطوط مقدم جان بر کف گرفتهاند، اما روی دیگر این سکه، که اغلب در هیاهوی تاریخنگاریهای رسمی کمرنگتر دیده میشود، جهانی خاموش اما به شدت تپنده است؛ جهان زنانی که بار سنگین و جانکاه جنگ و بحران را بر شانههای صبور خود کشیدند. تاریخ مقاومت ایران تنها در میدانهای نبرد نوشته نشده است، بلکه بخش عظیمی از این حماسه در مطبخها، رختشویخانههای بیمارستانهای صحرایی، مساجد محلهها و در دل شبهای سرد بیداری رقم خورده است.
-
تابآوری تاریخی و حیات فناناپذیر فرهنگ ایران در ورقی از تاریخ
فاتحانی که اهلی شدند
در تقویم تاریخی ملتها، برخی روزها فراتر از یک نشانگر زمانی، نماد گسستهای بنیادین و ترومای عمیق جمعی هستند. دهم صفر سال ۶۱۸ هجری قمری یکی از همین نقاط عطف سوزان در تاریخ ایرانزمین است؛ روزی که نیشابور، نگین درخشان خراسان و یکی از کانونهای اصلی مدنیت اسلامی-ایرانی، تحت هجوم ویرانگر سپاهیان مغول فروپاشید. باید نیشابور پیش از فاجعه را به یاد آورد؛ شهری که تنها یک جغرافیای اداری یا دژ نظامی نبود، بلکه زیستجهانی معرفتی و مجسمکننده شکوه تمدنی بود. نیشابور، زادگاه اندیشههای فراملی، خاستگاه خیام و عطار، کانون کتابخانههای غنی، شبکههای پیچیده و شگفتانگیز قناتهای زیرزمینی، مدارس پررونق علمی و بازار تجارت فیروزه و ابریشم بود.
-
-
زیستن در جنگ؛ رسانه و فرسودگی
چرا باید ترومای دیجیتال را بشناسیم؟
اگر این روزها چشمانتان سخت گرم خواب میشود و اولین کار بعد از بیداریتان، لمس شتابزده صفحه تلفن همراه است، تنها نیستید. همهمان در یک اضطراب و بیقراری مشترک شریک شدهایم؛ حالی که در آن، انگشتانمان انگار بیاختیار و مدام صفحهها را پایین میکشند تا آخرین شنیدهها، ویدیوهای چندثانیهای و شایعات تکذیب نشده را میان گروههای خانوادگی و دوستان دستبهدست کنند. تلفنهای همراه دیگر ابزاری ساده در دست ما نیستند، بلکه به عضوی از تنمان تبدیل شدهاند؛ مجرایی که از طریق آن تلاش میکنیم در میان امواج متلاطم بیخبری، ذراتی از احساس امنیت و کنترل بر شرایط پرابهام را تجربه کنیم.
-
تبار کلماتی که تاریخ را تکان دادند
منبر، نهادی برای ساختن جان
مرضیه کیان، خبرنگار: منبر تنها یک تکه چوب تراشخورده نیست که در گوشهای از مسجد خاک بخورد؛ منبر تریبونی است که نبض تپنده جامعه را در دست میگیرد، درد را میشناسد، درمان را تجویز میکند و گاه چنان با حقیقت عجین میشود که ساختار مصلحتسنج سیاست را به چالش میکشد.
-
«هامون» نماینده فراموش شده مردم
دهههای ۷۰ و ۸۰ را میشود دوران پیوند ملموس سینمای ایران با متن جامعه و مسائل عینی آن دانست. در این دو دهه، سینمای اجتماعی و کمدی آینهای برای بازنمایی تغییرات هویتی، مناسبات طبقاتی و تنشهای ناشی از مدرن شدن جامعه بود. این پیوند بیش از هر چیز خود را در پرسونای بازیگرانی نشان میداد که لنگرگاه عاطفی و هویتی سینما در آن دوران بودند. خسرو شکیبایی از نمادهای شاخص این نسل بود؛ هنرمندی که پیش از ورود به سینما، رنج زیست واقعی در اعماق جامعه را در مشاغلی چون خیاطی، آسانسورسازی و کارگری تجربه کرده بود و کار روی صحنه تئاتر را با نام مستعار «محمود سیاه» در لالهزار آغاز کرد. این تجربه زیسته، بازی شکیبایی را به نمادی از انسان درگیر در بحرانهای دوران گذار تبدیل کرد.
-
تجلی عقلانیت، جهاد و بیداری در زیست رهبر شهید انقلاب
روشنفکر شهید
در پهنه تاریخ معاصر ایران، واژه «روشنفکری» پیوسته حامل بار معنایی پرفرازونشیب و تلاطمهای گفتمانی متعددی بوده است. با این حال، در منظومه اندیشه انقلاب اسلامی، این واژه زمانی که با مفاهیمی چون تعهد دینی، فقاهت پویا و در نهایت ایثار سرخ پیوند میخورد، جلوهای نوین و اصیل مییابد. رهبر انقلاب که در پی حملات متجاوزانه دشمن در اسفند سال گذشته به فیض شهادت نائل آمد و عنوان جاودان رهبر شهید را از آن خود کرد، نمونه اعلای این پیوند مبارک میان عقلانیت، هنر، قلم، سیاست و شهادت بود. برای فهم تبار فکری این متفکر و مفسر قرآن، باید فراتر از قالبهای خشک و رسمی، به اعماق زیست فکری و مبارزات ایشان سفر کرد؛ سفری که نشان میدهد چگونه یک فقیه و مجتهد تمدنساز با درک دقیق از مقتضیات زمانه، رهبری و پیشروی جریان روشنفکری دینی را به عهده گرفت.
-
-
آشنایی با نوآوران حوزه تعلیم و تربیت و کتاب نوجوان در گفتوگو با شایان جعفری
جریان تازه محصولات فرهنگی نوجوان
زهرا بذرافکن،خبرنگار گروه فرهنگ: «هر چه شما امروز مطالعه کنید، برایتان میماند، هرگز از ذهنتان زدوده نمیشود. دوره خیلی خوبی است این دوره نوجوانی برای مطالعه و یاد گرفتن؛ واقعا یک دوره طلائی است و با هیچ دوران دیگری قابل مقایسه نیست.» نقل قولی که خواندیم از رهبر شهید، در گفتوگو با جمعی از جوانان و نوجوانان و اعضای گروه کودک و نوجوان سیمای جمهوری اسلامی ایران در بهمن ۱۳۷۶ بود که اهمیت بیبدیل دوران نوجوانی و ضرورت هدایت فکری آنان را نشان میدهد.
-
تبار بانوانی که تاریخساز شدند
مریم میرزاخانی، ریاضیدان نابغهای که با فروتنی بلندترین قلههای علمی در دسترس جهان را فتح کرد، در ۴۰ سالگی درگذشت. او نخستین زنی بود که موفق به دریافت مدال فیلدز، عالیترین نشان ریاضی جهان شد؛ افتخاری بزرگ که ابعادی جهانیتر به خود گرفت و روز تولدش را به عنوان روز جهانی زن در ریاضیات در تاریخ ثبت کرد.
-
در باب انسانزدایی از فرهنگ و هنر در عصر هوش مصنوعی
کمالگرایی سرد ماشین در برابر رنج زاینده انسان
دنیای امروز ما، بیشتر از آنکه به دنبال کشف معنا باشد، به تسخیر کدهای کامپیوتری و جریان بیپایان اطلاعات درآمده است. متفکران امروز به ما هشدار میدهند که در این روزگار نو، زندگی دیجیتال دارد جای زندگی واقعی و زمینی را میگیرد؛ جابهجایی بزرگی که ثبات و آرامش وجودی ما را به لرزه انداخته است. در این میان، هنر و فرهنگ که همیشه پناهگاه روح خسته و جستوجوگر ما بود، با موج عجیبی از حضور هوش مصنوعی روبهرو شدهاند. اینجاست که کمال بینقص و سرد فرمولهای ریاضی، روبهروی نقصهای دوستداشتنی و خلاقانه انسانها قد علم میکند. ماشینها با تحلیل کوهی از دادهها، آثاری خلق میکنند که در ظاهر هیچ عیب و نقصی ندارد اما درست همین بیعیب بودن و کمال جامد است که هنر را بیروح و توخالی میکند.
-
خون به پا خواهد شد
تهران در روز دوشنبه ۱۵ تیر ۱۴۰۵، نفسی عمیق از عاطفه، حماسه و اندوه را در سینه فرو برد و به آتشفشانی خروشان از انسانهایی بدل شد که برای بدرقه تاریخی رهبر شهید خود به میدان آمده بودند.
-
نگاهی کوتاه بر تاریخچه حضور نماد «سرو» و تجلی آن در ایستادگی معاصر
همچو سرو، آزاد
در پهنه بیکران فلات ایران، جایی که بادهای سرد حوادث و طوفانهای سهمگین انیران در طول هزارهها بر پیکر تاریخ کوبیدهاند، طبیعت همواره آینهگردان روح جمعی مردم این مرزوبوم بوده است. در این میان، «سرو» نه یک آرایه گیاهی ساده در حاشیه باغها، بلکه تجسم عینی ایستادگی ایرانی است. سرو از معدود درختانی است که تن به عریانی پاییز نمیدهد، جامه سبز خویش را در تندباد خزان وا نمینهد و تسلیم سرمای زمستان نمیشود. این پایداری شگفتانگیز، آن را به نماد همیشگی آزادگی، راستقامتی و حیات سرمدی در ناخودآگاه ایرانیان بدل کرده است.
-
-
حماسه پایداری در مراسم تشییع رهبر شهید و بازتاب گسترده رسانهای آن
فریاد خونخواهی به تمام جهان مخابره شد
آیینهای چندروزه وداع و تشییع پیکر مطهر آیتالله سیدعلی خامنهای، رهبر شهید انقلاب اسلامی و اعضای بیت ایشان که پس از تمهیدات دقیق امنیتی سرانجام برگزار شد، به یکی از بزرگترین و باشکوهترین رویدادهای رسانهای تبدیل شد.
-
فلسفه حکمرانی بر مدار سالاری ملت؛
تبیین دکترین خادممحوری رهبر شهید
بررسی دقیق ابعاد شخصیتی و شیوه مدیریتی رهبر شهید انقلاب اسلامی حضرت آیتالله سید علی خامنهای، آشکارکننده منظومهای متکامل از اوصاف والای اخلاقی و راهبردی نظیر خداترسی، حکمت، بصیرت، آرمانگرایی و عدالتخواهی است. با این حال، در میان تمامی این شاخصهای برجسته، مؤلفه «مردمداری» و نوع نگاه مبنایی ایشان به جایگاه آحاد جامعه، به عنوان هسته مرکزی الگوی حکمرانی نظام اسلامی شناخته میشود. در دکترین سیاسی ایشان، نگاه زعیم امت به تودههای مردم، نگاهی از پایین به بالا بود. ایشان با باوری عمیق و برخاسته از بن اندیشه و ایمان، مردم را سالار واقعی جامعه و خود و سایر حکمرانان را خادمان ملت میدانستند.
-
پدری برای همه امت
روایتی از پدرانگی در سلوک رهبر انقلاب
«رهبر» بودن، یک جایگاه سیاسی است، اما «پدر» بودن، یک شیوه زیستن است. بسیاری از شخصیتهای سیاسی میتوانند مدیریت کنند، تصمیم بگیرند، فرمان بدهند یا سخنرانی کنند، اما کمتر پیش میآید کسانی که با آنها از نزدیک مواجه شدهاند، نخستین تصویری که از آنها در ذهن دارند، نه اقتدار که مهربانی باشد.
-
-
مردی که هنر، نفس حیاتش بود
سیدعلی حسینیخامنهای رفت؛ مردی که در سینهاش، هم فقه و سیاست جای داشت و هم شعر و نقش و رنگ و آوای آسمانی قرآن. او که هنر را نه تفننی زودگذر، که «گوهری بسیار گرانبها و موهبتی الهی» میدانست، در تمام عمرش با هنر نفس کشید.
-
رسالت نهاد علم در سایهسار خون «امام شهید»
از سوگواره تا هندسه حقوقی تمدن
شهادت «امام شهید»، بیش از آنکه یک حادثه سیاسی، عاطفی یا رویدادی در تقویم حوادث منطقهای باشد، یک «پارادایمشیفت» (چرخش بنیادین) در ساحت تمدن اسلامی است. این رخداد، فراتر از ابعاد سوگوارانه آن، واقعهای حقوقی است که ساختارهای هنجاری، مبانی مشروعیتبخش نظام سیاسی و حتی دکترین امنیت ملی ما را به چالش کشیده و بازخوانی کرده است. در این میان، پرسش بنیادین نخبگان علمی و دانشگاهیان این است: «نهاد علم در مواجهه با این واقعه سترگ، چه تکلیف حقوقی و تمدنی بر عهده دارد؟»
-
سوگواژههای شاعران جبهه مقاومت در فراق رهبر شهید رونمایی شد
کتاب «برای پدر» مجموعه اشعار با موضوع سوگواژههای شاعران جبهه مقاومت در فراق رهبر شهید انقلاب در مراسمی رونمایی شد.
-
هر شب محرم یک ستاره از آسمان کربلا
راز غلام رومی؛ چگونه یک مشورت مسیر تاریخ را تغییر داد؟
در خلوت کاخ شام، «سرجون» غلام مسیحی معاویه، پرده از رازی برمیدارد که تا پیش از این، هیچ کس جرأت افشای آن را نداشته است. او که با یک پیشنهاد، عبیداللهبن زیاد را به حکومت کوفه رساند، حالا در میان حسرت و پشیمانی، از خود میپرسد: خدمت کردم یا خیانت؟ کتاب «ماه به روایت آه»، صدای کسی را به گوش میرساند که شاید ناخواسته، سرنوشت کربلا را رقم زد.
-
مصاحبه با مادر میکائیل، از شهدای میناب
عکس میکائیل در قلب آمریکا بالا رفت
الناز عباسیان، خبرنگار: مادر دانشآموز شهید میکائیل میردورقی از شهدای اندیمشکی مدرسه میناب، با قدردانی صمیمانه از ملیپوشان تیم فوتبال کشورمان حتی بعد از حذف از جام جهانی، به آنها خداقوت و دست مریزاد گفت. او حتی چندی پیش در واکنش به حرکت ارزشمند اعضای تیم ملی که با نام کاروان «میناب ۱۶۸» به جام جهانی رفته بودند، از آنها قدردانی و پیامی ارسال کرده بود. او که حالا مادر یکی از معروفترین شهدای میناب است، در یک گفتوگوی تلفنی برای ما از احوالات این روزهای خود گفت. با ما همراه باشید تا بخشهایی از صحبتهای شکیبا دریکوند، مادر شهید میکائیل میردورقی را مرور کنیم.