-
وقتی مسئله فقط هوش مصنوعی نیست
آموزش در عصر شناخت
هر نسلی در جهانی متفاوت از نسل پیش از خود آموزش میبیند. مدرسهای که زمانی برای جهان کتاب، تخته و رسانههای یکسویه طراحی شده بود، امروز با دانشآموزی روبهروست که قبلاز ورود به کلاس، ساعتها در معرض تصویر، ویدیو، شبکههای اجتماعی، جستوجوی اینترنتی، توصیههای الگوریتمی و پاسخهای تولیدشده بهوسیله ماشین قرار گرفته است. این تغییر فقط ابزارهای یادگیری را عوض نکرده؛ محیطی را تغییر داده که در آن توجه میکنیم، اطلاعات بهدست میآوریم، بهیاد میسپاریم و درباره امور تصمیم میگیریم.
-
بازخوانی پرواز آسمانی فرماندهان نظامی ایران در پاییز ۱۳۶۰
ممد نبودی ببینی!
شامگاه هفتم مهر ۱۳۶۰، در امتداد گرگومیش غبارآلود خوزستان به سمت تهران، بالهای غولپیکر یک هواپیمای ترابری سی-۱۳۰ حامل رازی بزرگ بود؛ رازی میان شور پیروزی حصر آبادان و سوگی که قرار بود ستون فقرات ارتش و سپاه نوپای ایران را بلرزاند. هنوز خستگی پیروزی شکوهمند «ثامنالائمه» و شکستن محاصره خونین آبادان از تن رزمندگان زدوده نشده بود که نقص فنی ناگهانی و سکوت همزمان چهار موتور در آسمان جنوب کهریزک، پنج استوانه مقاومت و تدبیر نظامی میهن را در شعلههای آتش فرو برد. ولیالله فلاحی، جواد فکوری، سیدموسی نامجو، یوسف کلاهدوز و محمد جهانآرا، پیش از آنکه خاکستر لاشه آهنین در گندمزارهای سوخته پراکنده شود، سرنوشت عزت یک سرزمین را بازتعریف کرده بودند.
-
در دومین پاییز پس از کوچ فرمانده بیروت
شاعر خط آتش
مرضیه کیان، خبرنگار: شامگاه ششم مهر ۱۴۰۳، وقتی غرش بمبهای سنگرشکن، سکوت منطقه ضاحیه در جنوب بیروت را در غباری از دود، آتش و خاکستر فرو برد، تاریخ معاصر مقاومت یکی از دراماتیکترین و سرنوشتسازترین لحظات خود را به ثبت رساند.
-
از خاکریزهای جنوب تا ویرانههای شهری جنگهای تحمیلی اخیر
راویان آوار
گردشگری در نگاه رایج، همواره با آسودگی، تماشای مناظر بکر و گریز از هیاهوی جهان شناخته شده است؛ اما روز جهانی جهانگردی مجالی مناسب برای بازتعریف رسالت سفر و پیوند آن با حافظه جمعی ملتهاست. سالهاست اردوهای راهیان نور در قامت یک الگوی بومی، پیونددهنده انسان امروز با فرهنگ مقاومت و پایداری در افق دفاع مقدس بودهاند؛ امری که نشان داد سفر میتواند به بستری برای درک حماسه و بازیابی هویت بدل شود.
-
بازخوانی پیوند هنر، رنج و کنشگری انسانی
وقتی تفنگ گریه میکند
زبان خبر همواره شتابان است؛ رویدادها را در قالب چند واژه هیجانزده و اعدادی خنثی بر صفحه نمایشگرها مینشاند و به سرعت باد جای خود را به سرخط بعدی میدهد. وقتی هنرمندی با انتشار اثری تازه برای دانشآموزان مدرسه شجره طیبه میناب، ساز به دست میگیرد و از دلی سخن میگوید که با وجود تمام زخمها هنوز برای مردم و میهنش میتپد، انگیزه او فراتر از یک انتشار معمول در کارنامه حرفهای است. او میکوشد صدایی باشد برای فرشتههای کوچکی که رویاهایشان زیر آوار ناتمام ماند.
-
روایتی از آفت کتابسازی و شتابزدگی در ادبیات مقاومت
مرگ دوم قهرمان
برخی ناشران و نویسندگان در حوزه ادبیات مقاومت و پایداری، طی سالهای اخیر گرفتار تبی به نام شتابزدگی برای تولید دست اول شدند؛ رویکردی کمیتمحور که اصالت، کیفیت روایی و عمق پژوهش را قربانی سرعت در انتشار میکند. این روند غیرحرفهای، با تولید انبوهی از آثار تخت، فرمایشی و فاقد کشش روایی، نهتنها ذائقه مخاطب را پس میزند، بلکه حافظه تاریخی این حوزه را با پدیدهای ویرانگر به نام سوختن سوژه روبهرو ساخته است. راویان اصلی جنگ و مقاومت پس از مواجهه با مصاحبههای فرمالیستی و ابزاری، برای همیشه درهای ناگفتههای خود را میبندند. این گزارش به پیامدهای نامطلوب شتابزدگی در حوزهای میپردازد که آثارش باید برای سدهها و نسلهای آینده باقی بمانند.
-
-
روایتی از پاییز بیپایان در کلاسهای خالی میناب
بچههای شهید مدرسه شجره طیبه، حاضر!
اول مهر برای همه کودکان، تجلی رویش و آغاز است؛ روز هیاهوی شادمانه حیاطها، عطر پاککنها و دویدن کودکانی که جهان را در قاب کیفهای کوچکشان حمل میکنند. اما اسفند سال گذشته در گوشهای از این خاک، سال تحصیلی با غرش موشک و بوی زننده باروت پیوند خورد. آمریکا مدرسه شجره طیبهای را هدف گرفت که قرار بود زادگاه رویاها باشد، غافل از آنکه در منظومه هویتی این ملت، مدرسه هرگز با آوار فرونمیریزد. اینجا روایتی داریم از جنایتی عریان علیه معصومیت، کولهپشتیهایی که به مانیفست سرخ مظلومیت و پایداری در جهان تبدیل شدند، آرزوهایی که زیر خاک و بتن خفتند و نسلی که از دل ویرانهها، فرهنگ مقاومت و زیستن در محاصره آتش را بازتعریف میکند.
-
نگاهی به ورود رسمی دانشگاهها به اقتصاد خلاق
مدرک دانشگاهی برای شغلی که کسی جدی نمیگرفت
دانشکده ارتباطات و روزنامهنگاری والتر کرونکایت در دانشگاه ایالتی آریزونا، که مدعی پرورش خبرنگاران سنتی و متعهد به چارچوبهای کلاسیک خبر بود، حالا دورهای رسمی در مقطع کارشناسی با عنوان «تولید محتوا» دایر کرده که رسانهها آن را «رشته کارشناسی اینفلوئنسری» نامیدهاند.
-
چرا نام ایران از جدول رویداد موسیقی عرفانی قونیه خط خورد؟
ناگفتههای سکوت تهران در قونیه
چند روزی میشود که خبر حذف ایران از پوستر رسمی رویداد موسیقی عرفانی قونیه بهطور غیررسمی میچرخد و هنوز دلیل آن مشخص نیست. این رویداد معتبر بینالمللی از ۲۱ تا ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ (۳۰ شهریور تا هشت مهر ۱۴۰۵) در مرکز همایشهای سلجوقی شهر قونیه برگزار میشود. در سالنهای مدرن این مجموعه که سالها مأمن موسیقی و سازهای اصیل ایرانی بود، امسال جای خالی هنرمندان ایران بیش از هر زمان دیگری خودنمایی میکند. برای پیدا کردن علت این موضوع تلاش کردیم تا با احمد چالیشیر، معاون فرهنگی شهرداری قونیه و اصغر فارسی، رایزن فرهنگی ایران در ترکیه (آنکارا)، ارتباط بگیریم که میسر نشد. در این متن به سابقه حضور ایران و تبعات حذف آن از این رویداد پرداختهایم.
-
پایان سلطنت هالیوود بر نقاشیهای متحرک
وقتی در سال ۱۹۳۷ والت دیزنی پس از ماهها تمسخر و بدبینی والاستریت، نخستین فیلم بلند انیمیشن جهان را روی پرده فرستاد، سنگ بنای ایدههای زیباییشناختی سفتوسختی را گذاشت که در آن «تخیل» تنها با خطوط صیقلی، استودیوهای بزرگ و بودجههای هنگفت مشروعیت پیدا میکرد. دههها گذشت تا معلوم شود قلعههای رویایی دیزنی روی زمینی همیشه پایدار بنا نشدهاند. امروز دو تصویر متناقض از شرق، جایگاه چندین ساله این استودیو را تغییر دادهاند؛ از یک طرف انیمیشن حماسی-فانتزی سهبعدی و چندصد میلیون دلاری «نژا» که اسطورههای کهن را به صدر گیشهها نشاند و از سوی دیگر، فیلم عجیب یک مادر و پسر چینی با هزینه اولیه ناچیز که منطق صنعتی سینما را به بازی گرفت.
-
کلماتی که گم کردیم و جهانی که تنگ شد
گاهی میان همهمه روزمرگی، در تاکسی یا واگنهای شلوغ مترو، چشممان به گفتوگوهای مردم میافتد. مکالمهها عجیب کوتاه، تخت و خالی از جان شدهاند. دلخوریها، دلتنگیها و شادیهایمان شبیه به تکههای پلاستیکی بازیافتی به نظر میرسند که از روی شتاب میان هم ردوبدل میکنیم؛ گویی جهان درونمان کش میآید و پر از هیاهوست، اما دستمان به هیچ کلمهای برای بیرون ریختن آن نمیرسد.
-
نگاهی به چرخه اکران انیمیشن ایرانی از پاییز ۱۴۰۴ تا شهریور ۱۴۰۵
خیز بلند رویاپردازان ایرانی
برای دهههای متوالی، پویانمایی در ایران پرندهای بالبسته بود؛ آثاری که بهندرت جرات میکردند به اکران عمومی وارد شوند و با فیلمهای ستارهمحور و کمدیهای پرفروش بر سر صندلیهای سینما رقابت کنند. با این حال، سالنهای سینمای ایران در فاصله پاییز ۱۴۰۴ تا واپسین روزهای شهریور ۱۴۰۵ با پشت سر گذاشتن فرمولهای کهنه و خستهکننده، مستقیم به دل گیشه عمومی زد. سازندگان آثار با درک عمیق از روانشناسی مخاطب امروز، پیوند ظریفی میان تکنیک چشمنواز، ریتم پرکشش و قصهگویی اصیل برقرار کردند.
-
بازتاب فاجعه صبرا و شتیلا در ادبیات و هنر پایداری
زیتون در خون
شهریورماه بیروت در سال ۱۳۶۱ (مصادف با سپتامبر ۱۹۸۲)، با بوی تلخ باروت و خاکستری آغشته به خون پیوند خورد؛ شبی که سایه شوم مرگ بر کوچههای تنگ و نمور دو اردوگاه بیدفاع آوار شد و صبرا و شتیلا در سکوت سرد و تبانی مدعیان حقوق بشر، به مسلخ تاریخ بدل شدند.
-
مروری بر کتاب «عروسهای بینشان» در آستانه هفته دفاع مقدس
قرار بود یک عمر کنار هم باشند، اما جنگ مهلتشان نداد
در آستانه هفته دفاع مقدس، خوب است سراغ زنانی برویم که سهمشان از زندگی مشترک، کوتاهتر از چیزی بوده که فکر میکردیم؛ زنانی که قرار بود خانه بسازند، روزهای معمولی زندگی را تجربه کنند، برای آینده برنامه بریزند و کنار همسرشان سالها زندگی کنند، اما جنگ همه این تصویرها را ناتمام گذاشت. زنانی که معمولا نامشان در سایه روایتهای بزرگ دفاع مقدس قرار گرفته است؛ زنانی که جنگ برایشان فقط صدای گلوله و خبرهای جبهه نبود، بلکه گاهی به معنای خانهای بود که هنوز چیده نشده، جهیزیهای که هنوز از زیر پارچه بیرون نیامده و زندگی مشترکی بود که فرصت نکرد شکل بگیرد.
-
روایت بازتعریف فرهنگ مقاومت در سایه فریب پیمان اسلو
شخم اسلو
سیزدهم سپتامبر ۱۹۹۳، وقتی زیر تابش آفتاب واشنگتن دستهای یاسر عرفات و اسحاق رابین با لبخند و وساطت بیل کلینتون به هم گره خورد، جهان گمان کرد مسئله فلسطین با امضای چند برگ کاغذ به بایگانی تاریخ سپرده شد. اما آن تصویر قابشده در چمنزار کاخ سفید، آغاز بزرگترین استحاله هویتی در جغرافیای خاورمیانه بود؛ سرابی دیپلماتیک که خاک وطن را به مجمعالجزایری از پایگاههای ایستوبازرسی، زمینهای تکهتکهشده و نهادهای بیاختیار تقلیل داد.
-
وقتی بند ناف سینما از قصه بریده شد
خاطره مشترک رفتن به سینما در دهههای ۷۰، ۸۰ و تا حدی ۹۰، طعم غریبی از همبستگی، هیجان و پیوند جمعی داشت. در آن سالها، قدم گذاشتن به سالن سینما فقط عملی تفریحی یا تلاشی برای وقتگذرانی نبود؛ سینما رفتن نوعی آیین مدنی و تجربهای خانوادگی بود که تاروپود زیست شهری را به یکدیگر وصل میکرد. خانوادهها گاهی در صفهای طولانی پیادهروها میایستادند تا به تماشای اثری بنشینند که در سبد فرهنگیشان عنصری حذف نشدنی بود.
-
جلال و مسئله هویت در سینمای ایران
وقتی «دیگری» معیار دیدن ما میشود
غربزدگی را معمولا با تقلید از ظاهر، مصرف کالا یا شیفتگی به سبک زندگی دیگری میشناسیم؛ اما مسئلهای که جلال آلاحمد در غربزدگی پیش میکشد، از این نشانههای آشکار فراتر میرود. یکی از مفاهیم محوری در نقد او، «خودباختگی» در برابر غرب است؛ وضعیتی که در آن، جامعه نهفقط از دیگری تاثیر میپذیرد، بلکه توان تشخیص، انتخاب و تعریف خویش را نیز به تدریج از دست میدهد. در چنین وضعی، غرب از یک «دیگری» به معیار سنجش خود تبدیل میشود. مسئله بنابراین فقط این نیست که چه چیزی از بیرون وارد زندگی ما شدهاست؛ پرسش مهمتر این است که با چه معیاری خودمان را میبینیم و درباره خودمان داوری میکنیم.
-
معمای نیمقرن اجتناب از جهان داستانی جلال آلاحمد
تندیسهای لال و صداهای گریزان
زهرا بذر افکن- خبرنگار گروه فرهنگ: تقویم فرهنگ در میانه شهریور با نام مردی گره میخورد که بیش از هر نویسنده دیگری در تاریخ معاصر ما، میدان مناقشه، شیفتگی و خصومت بوده است. هجدهم شهریور، سالروز درگذشت جلال آلاحمد در انزوای بارانی اسالم، همواره مجالی تکراری برای یادبودهای این شخصیت بوده. در همین بازه زمانی اخبار پایان نگارش فیلمنامه و ورود رمان «مدیر مدرسه» به مرحله پیشتولید در مرکز سیمافیلم منتشر شد. در وهله نخست، شاید این خبر پاسخی دیرهنگام به دههها حسرت ناشی از پیوند نخوردن ادبیات جدی با سینما تلقی شود؛ اما انتشار آن با برخی سوءظنها و هشدارهای جدی روبهرو بود.
-
بازخوانی ناگفتههای پیچیدهترین مانور راهبردی تاریخ اسلام
هندسه آتشبس
تاریخ همواره تمایل عجیبی به جاودانهسازی هیاهوها دارد؛ غرش شمشیرها، گردوغبار میدانهای نبرد و طنین رجزهای حماسی، بسیار سادهتر و جذابتر از محاسبات پیچیده و عقلانی اتاقهای فکر ثبت میشوند. درست به همین دلیل، یکی از درخشانترین و در عین حال مظلومترین کنشهای سیاسی و راهبردی قرن نخست هجری، قرنها زیر آوار قضاوتهای سطحی، عواطف هیجانزده و روایتهای تحریفشده پنهان ماند.
-
روایتی ناگفته از معمار ناشناخته انقلاب اسلامی
صدای ناشنیده بهشتی
مرضیه کیان، خبرنگار: پاییز سال ۱۳۵۷ با گامهای سنگین و ملتهب تاریخ به روزهای سرنوشتساز عاشورا رسیده بود. پایتخت در تسخیر موج خروشانی از انسانهایی قرار داشت که خیابانهای خاکستری را به رودی از اراده بدل کرده بودند. مقصد، میدان شهیاد بود؛ نمادی از معماری مدرن پهلوی که در بیستم آذر همان سال به صحنه بزرگترین همهپرسی خیابانی قرن تبدیل شد. در میان بهت ناظران بینالمللی و لرزه بر اندام ساختار حاکم، صدایی با طمأنینهای غریب و ادبیاتی حقوقی و استوار از بلندگوها برخاست. مردی که پشت تریبون قرار گرفت، بیانیهای ۱۷ مادهای را بند به بند قرائت کرد و از عمق جان صدها هزار نفر «صحیح است» گرفت؛ متنی که تیر خلاص را بر پیکره سلطنت نشاند. او سیدمحمد بهشتی بود؛ مردی که تاریخ رسمی اغلب تصویرش را در چارچوب چند قضاوت اداری یا تصاویر روزهای پس از پیروزی خلاصه کرده، اما لایههای عمیق زیست فکری و ناگفتههای شخصیتش زیر غبار زمان مکتوم مانده است.
-
در امتداد یک تناقض شهری میان فرهنگ و مصرف
فضایی برای کتاب، یا دکانی برای فروش
روایت تحول فضاهای فرهنگی در پایتخت، داستان جداافتادگی تدریجی شهروند از بستر روزمره خیابان و پرتاب شدن او به فضاهای کنترل شده بتنی است. قدم گذاشتن به کریدورهای بیپایان و سنگهای براق سازه «باغ کتاب تهران» در اراضی عباسآباد، استعارهای عینی از چرخش رویکرد مدیریت شهری در دهههای اخیر را پیش چشم میگذارد.
-
با ما به گشتوگذاری در «این صورت باقی» بیایید
دو قرن تصویر در موزه هنرهای معاصر تهران
پناه بردن از آفتاب داغ و شلوغی تمام نشدنی خیابان کارگر به فضای خنک، بتنی و باوقار موزه هنرهای معاصر تهران، همیشه حس دلچسبی دارد. به محض اینکه قدم به داخل موزه میگذارید، ریتم تند بیرون ناگهان متوقف میشود. رمپ مارپیچ و حلزونی که با الهام از معماری سنتی و بادگیرهای کویری طراحی شده، شما را آرام آرام به دل طبقات پایینی هدایت میکند.
-
-
سقوط یا ایستادگی؟
دوم سپتامبر ۱۹۴۵ بر عرشه ناو جنگی میسوری، امضای سند تسلیم بی قید و شرط ژاپن نه فقط پایان رسمی جنگ جهانی دوم، بلکه سرآغاز نظمی نوین مبتنی بر پذیرش هژمونی مطلق واشنگتن بود؛ نظمی که در آن اراده ابرقدرت پیروز از مسیر بمباران اتمی و ارعاب حداکثری بر ملت مغلوب تحمیل شد. دههها بعد، ساختار محاسباتی کاخ سفید همچنان در سودای بازتولید همان الگوی تسلیمسازی حرکت میکند و رفتار روسای جمهور ایالات متحده در مواجهه با کانونهای استقلالطلب، بازتابی از همان پارادایم تاریخی است. با این حال، تحولات میدانی در خاورمیانه و ناکامی سیاستهای مشترک واشنگتن و رژیم صهیونیستی در برابر جمهوری اسلامی ایران، پرده از گسستی عمیق میان دو انگاره برداشت: خطای راهبردی تسلیم به بهانه پایان هزینهها و ظهور عقلانیت مقاومت که موازنه بقا و کرامت ملی را فراتر از محاسبات مادی تسلیحات بازتعریف کرد.
-
در باب دغدغه این روزهای هنردوستان گرانی بلیت تئاتر و پیامدهای اجتماعی آن
تئاتر برای کدام مردم؟
در ماههای اخیر و با شروع موج اجراهای پاییزه، اخبار مرتبط با قیمت بلیت برخی نمایشها در تهران، موجی از حیرت و اعتراض را در میان اهالی فرهنگ، دانشگاهیان و فعالان رسانهای برانگیخته است. ارقامی که تا پیش از این به کنسرتهای موسیقی نیز سرایت کرده بود، اینک به سالنهای نمایش راه یافته. ثبت نرخهای ۱.۵ تا ۲.۵ میلیون تومانی برای اجراهای معمول در مجموعههایی نظیر باغ کتاب و اوجگیری این قیمتها تا مرز پنج میلیون تومان (دقیقا چهار میلیون و ۹۸۰ هزار تومان) برای صندلیهای ویژه در پروژههای پرچهره و کنسرتنمایشهایی همچون «آرش» به کارگردانی علی سرابی، شوک سنگینی به بدنه فرهنگی جامعه وارد کرده است.
-
«روایت رحمت» پایان یافت
سفر موسیقایی «سازینه» تا نوای آیینی میناب
آخرین شب رویداد هنری «روایت رحمت» با حضور جمعی از مسئولان و هنرمندان در محوطه تئاتر شهر برگزار شد و مجموعهای از اجراهای موسیقی، نقالی و آیینی پیش روی مخاطبان قرار گرفت.
-
به مناسبت سالروز برگزاری نخستین نماز جمعه پیامبر (ص)
امتداد یک خطبه
آفتاب حجاز بر ریگزارها میتابید و غبار کاروان هجرت هنوز در هوا معلق بود. سفری تاریخساز از مکه به مدینه در جریان بود تا شالوده تمدنی نوین پیریزی شود. کاروان پیامبر اسلام(ص) در شانزدهم ربیعالاول در دره بنی سالم بن عوف توقف کرد تا رویدادی شگرف رقم بخورد. آنجا در فضایی باز و زیر سقف آسمان، نخستین نماز جمعه تاریخ اقامه شد؛ اجتماعی که دیگر تنها عبادتی فردی نبود، بلکه اعلام موجودیت یک امت یکپارچه و پیوند ناگسستنی اخلاق و سیاست بود.
-
هفته دولت؛ ارزیابی عملکرد، بازخوانی مطالبات و ترسیم مسیر آینده
وظیفه حفظ امید و انسجام ملی
هفته دولت، صرفا یک مناسبت تقویمی نیست؛ بلکه فرصتی است برای بررسی عملکرد قوه مجریه از منظر حقوق عمومی و اصول قانون اساسی. بر اساس اصل ۱۱۳ قانون اساسی، رئیسجمهور عالیترین مقام رسمی کشور پس از رهبری و مسئول اجرای قانون اساسی است. این مسئولیت، ابعاد حقوقی، اداری و عمومی دارد و در شرایط جنگی و پساجنگ، اهمیت آن دوچندان میشود. بنابراین ارزیابی عملکرد دولت، یک مطالبه حقوقی از سوی شهروندان و نهادهای نظارتی است.
-
نگاهی تحلیلی به سریال «کلاغ» اثر محمدحسین مهدویان
فرم زیبا میتواند حفرههای فیلمنامه را بپوشاند؟
سریال «کلاغ» به کارگردانی محمدحسین مهدویان با سروصدای فراوان و انتظاراتی بالا وارد شبکه نمایش خانگی شد. سریالی که از همان ابتدا ترکیبی وسوسهانگیز از یک تریلر امنیتی- سیاسی، اتمسفر سرد دهه ۵۰ و یک خط عاشقانه پرمخاطره را وعده میداد تا فصل تازهای را در کارنامه سازندهاش باز کند. اما پس از پایان پخش ۱۱ قسمت، آنچه از این اثر در یادها باقی ماند، فاصلهای عمیق و چشمگیر میان ایده اولیه جذاب و روایتی الکن بود. «کلاغ» تلاش کرد تا ملودرام، جنایت و تاریخ را پیوند بزند اما در نهایت در تلاطم میان این سه ژانر، از خلق تنش واقعی و ساخت شخصیتی ماندگار بازماند.