پلی میان تجربه تاریخی گذشته و خلاقیت جوانی

دمیدن روح تازه در عقلانیت انقلابی

چطور شبه‌علم در حال گسترش خرافه در دنیاست؟

به اسم علم؛ به کام شیادی

شبه‌علم مجموعه‌ای از ادعاها، باورها یا فعالیت‌هایی است که خود را علمی معرفی می‌کنند، اما با اصول و روش‌شناسی علمی سازگار نیستند و عمدتا بر پایه شواهد ناکافی، تعصبات تاییدی یا فرضیه‌های غیرقابل ابطال استوار می‌مانند.

بازنمایی قدرت در عصر رسانه‌ها و پرسش از ماهیت سیاست استعمار شده

صورت‌بندی نوین استعمار

پروین قائمی، پژوهشگر رسانه: در عصر حاضر که به تعابیر نظریه‌پردازان پسامدرن، ما در آستانه یا دل انقلاب اطلاعات و ارتباطات قرار داریم، بازتعریف مفاهیم بنیادین سیاست و قدرت اجتناب‌ناپذیر است. این نوشتار در پی واکاوی این فرآیند پیچیده است که طی آن، ساختارهای قدرت سنتی نه تنها توسط رسانه‌ها تقویت شده‌اند، بلکه خود بنیادهای ادراکی و شناختی سیاست، تحت استعمار تکنولوژیک قرار گرفته‌اند. در تحلیل‌های کلاسیک، استعمار عموما با تصرف فیزیکی سرزمین‌ها، غارت منابع مادی و تحمیل ساختارهای اداری و اقتصادی بیگانه پیوند داشت؛ اما در بستر شبکه‌های ارتباطی فراگیر، این فرآیند شکلی سیال‌تر، ناملموس‌تر و به تبع آن، خطرناک‌تر یافته است. سیاست که در نگاه هابرماسی، حوزه گفتمان عمومی و عقلانیت ارتباطی است، اکنون تحت سیطره منطق الگوریتم‌ها و سرمایه‌داری نظارتی قرار گرفته است.

گفت‌وگوی خالق «قصه ما مثل شد» به مناسبت شصتمین سالگرد کانون پرورش فکری کودکان

کانون، آنچه بود و آنچه شد

کمتر نهادی در ایران یافت می‌شود که همچون کانون پرورش فکری کودکان، به یک خاطره جمعی در ذهن ایرانیان تبدیل شده باشد. نهادی که زمستان امسال وارد ۶۰ سالگی شده، در فراز و فرودهای ۶ دهه گذشته همواره در کنار کودکان این سرزمین بوده. کانون که سال‌ها در حوزه کودک و نوجوان بی‌رقیب بود و اولین انتخاب خانواده‌ها، در دهه‌های گذشته با ورود بخش خصوصی، راه‌اندازی نهادهای مختلف و البته فضای مجازی، مرکزیت خود را از دست داده و تلاش دارد در عصر دیجیتال که ذهن کودکان را به خود پیوند داده، همچنان مرجع جذاب و قابل اتکایی برای مخاطبان خود باشد.

قداست قلم در عصر دیجیتال

تاریخ تمدن بشری، مشحون از لحظاتی است که مسیر انباشت و انتقال دانش، دستخوش تغییراتی بنیادین شده است اما شاید هیچ لحظه‌ای به اندازه خاموشی یوهانس گوتنبرگ در سوم فوریه ۱۴۶۸ میلادی، نماد پایان یک عصر و آغاز دورانی نوین نبوده باشد. گوتنبرگ، زرگر آلمانی، در حالی درگذشت که ماشین چاپ اختراعی او به مثابه کاتالیزوری عظیم، فرآیند دموکراتیزه شدن دانش را در اروپا کلید زده بود. اگرچه نام او در زمان حیاتش بر هیچ کتابی نقش نبست و حتی اثرش، «کتاب مقدس ۴۲ سطری» نیز بدون امضای او منتشر شد اما میراث او مرزهای جغرافیایی را درنوردید و سرانجام با تاخیری چند قرنی، ساختار فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی تولید کتاب را در ایران نیز دگرگون کرد.

شهادت، پایان نقش تاریخی فرد نیست

امتداد قرآنی الگوهای اجتماعی

وقتی اشخاص برجسته و بزرگ می‌شوند، نامشان بیش از آنکه صرفا به یک فرد تاریخی اشاره کند، به یک میدان مفهومی دلالت می‌کند؛ میدانی که در آن، معناها درهم تنیده می‌شوند، امتداد می‌یابند و در لایه‌های مختلف زمان و آگاهی جمعی بازتولید می‌شوند.

آغاز مسیر پیروزی در جنگ روایت‌ها

اتحاد را صادر کنیم!

یکی از بدیهیات اندیشه سیاسی و اجتماعی اسلام آن است که پیروزی بر دشمن بدون اتحاد، امری ناممکن است. مقام رهبری نیز بعد از جنگ ۱۲ روزه، بر این امر تاکید ویژه داشتند.

هوش مصنوعی، ناتوی فرهنگی هوشمند در میدان استعمار ذهن‌ها

نبرد با الگوریتم‌ها و داده‌ها

شاید نیازی به گفتن نباشد که هوش‌مصنوعی به خودی خود پدیده‌ای شرور یا خطرناک نیست؛ همان‌گونه که آتش می‌تواند هم خانه‌ای را گرم کند و هم شهری را بسوزاند، این فناوری نیز بسته به دست بهره‌گیرنده، استعداد سازندگی یا تخریب دارد. ذات آن از جنس عقل ابزاری است، نه اخلاق یا نیت انسانی.

سبک زندگی

این هشت وسیله را دور بیندازید؛ پشیمان نمی‌شوید

هشت دسته از وسایل، از کابل‌های اضافی گرفته تا محصولات آرایشی منقضی و خاطرات منفی، وجود دارند که هرگز از دور انداختن‌شان پشیمان نخواهید شد.

بررسی مصرف‌گرایی به عنوان ابزار نوین استعمار

نفوذ در فرهنگ

در دنیای امروز، مصرف‌گرایی به‌عنوان یک سبک زندگی اقتصادی و فرهنگی به شدت در حال گسترش است. این پدیده که مبتنی بر ساختار اقتصاد سرمایه‌داری است، تلاش می‌کند جامعه را به سمت فرهنگ مصرف بیش از حد سوق دهد.

استعمار نوین منابع استراتژیک

اســـــراف مجــــــازی

اسراف مادی، مصرفی از منابع فیزیکی است که در اصل قرآن کریم (۷:۳۱) به عنوان «پرخوری» نهی شده است. در مقابل، اسراف مجازی یک فرآیند «استعمار منابع استراتژیک» است که در آن، منابعی مانند «وقت»، «توجه» و «اراده» به طور غیرقانونی و بدون اطلاع کاربر به نفع سرمایه‌داران خصوصی و اهداف استعماری مصادره می‌شوند. این منابع، در حالی که در ظاهر «معنوی» یا «ذهنی» به نظر می‌رسند، در واقع سنگ‌بنای تمامی فعالیت‌های فردی، اقتصادی و اجتماعی هستند و تخریب آنها، تخریب بنیادهای یک تمدن است.

لذت زندگی، نمایشی انتخابی در فضای مجازی و سختی زندگی واقعی در دنیای بیرون

هشدار زندگی دوگانه دیجیتال جوانان

در جامعه‌ای که تورم، بیکاری و شکاف عمیق طبقاتی، زندگی واقعی را برای نسل Z (متولدین ۱۹۹۷ به بعد) و آلفا (متولدین ۲۰۱۰ به بعد) به چالش کشیده، پدیده‌ای به نام «فیک‌لایف» یا زندگی دوگانه دیجیتال به یکی از بارزترین مکانیزم‌های بقا، مقاومت و جبران خلأهای وجودی تبدیل شده است. این پدیده، جایی رخ می‎‌دهدکه افراد دو هویت کاملا موازی می‌سازند: یکی واقعی، پر از محدودیت‌های اقتصادی، فشارهای فرهنگی، اضطراب اجتماعی و کنترل‌های هنجاری و دیگری مجازی، پرزرق‌وبرق، لوکس، آزاد، موفق و ایده‌آل‌شده در پلتفرم‌های مجازی مانند اینستاگرام، تیک‌تاک، یوتیوب و توییتر.

لزوم پژوهش‌محور بودن فعالیت‌های درسی

در دنیای امروز که دانش به سرعت در حال تحول است، نظام آموزش و پرورش نمی‌تواند تنها بر حفظیات و آموزش‌های سنتی تکیه کند. پژوهش‌محور کردن فعالیت‌های درسی، نه تنها یک ضرورت، بلکه یک الزام برای تربیت نسلی خلاق، نوآور و آماده برای چالش‌های آینده است. این رویکرد، دانش‌آموزان را از مصرف‌کنندگان منفعل دانش به تولیدکنندگان فعال آن تبدیل می‌کند و پایه‌ای محکم برای توسعه فردی و اجتماعی فراهم می‌آورد.

ضرورت بازگشت تمدنی در عصر دیجیتال

این زبان تازه همان رسانه است

جهان امروز با سرعتی بی‌سابقه در حال تحول است، اما در دل این آشوب اطلاعاتی، ملتی می‌تواند هویت خود را حفظ کند که از درون تمدن خود، به آینده بنگرد. ایران نه صرفا کشوری با تاریخ کهن، بلکه حامل یک میراث تمدنی زنده است؛ میراثی که بر پایه‌ عقلانیت، زیبایی، عدالت و معنویت شکل گرفته است.

اینستاگرام و سبک زندگی ایرانی؛ جدال هویت در زیست‌جهان مجازی

اقلیم ادراکی

در تاریخ تحولات تمدنی، هرگاه ابزار تازه‌ای پدید آمده، انسان نه فقط با ابزار، بلکه با «تغییر نسبت خویش با جهان» روبه‌رو شده است.

فضای مجازی و چالش‌های تربیتی امروز

سواد تربیتی دیجیتال

فضای مجازی دیگر یک پدیده جانبی در زندگی روزمره ما نیست؛ بلکه به بخشی جدایی‌ناپذیر از زیست فردی و اجتماعی انسان معاصر تبدیل شده است. کودکان و نوجوانان امروز در جهانی رشد می‌کنند که مرز میان واقعیت و مجاز، سنت و نوآوری، خانه و جامعه به‌طرزی شگفت‌انگیز در هم آمیخته است. همین امر تربیت را با چالش‌هایی نوین مواجه ساخته که نادیده گرفتن آنها، آسیب‌های عمیقی در آینده جامعه به‌جا خواهد گذاشت.

بررسی سیر بازی از ایران کهن تا امروز

بازی؛ سرگرمی یا زندگی؟

مجتبی مشهدی محمد، دبیر گروه فرهنگ:  در دل فلات ایران، جایی که تاریخ و فرهنگ هزاران ساله با یکدیگر آمیخته شده‌اند، بازی‌ها نه‌تنها وسیله‌ای برای سرگرمی بوده‌اند، بلکه آینه‌ای از زندگی اجتماعی، نظامی و حتی فلسفی مردم این سرزمین به شمار می‌روند. از کاوش‌های باستان‌شناختی در شهر سوخته سیستان که تخته‌بازی‌هایی شبیه به تخته‌نرد با مهره‌های سنگی و طاس‌های شش‌ضلعی را آشکار کرده - بازی‌هایی که احتمالا برای آموزش شمارش و استراتژی به کار می‌رفتند - تا عصر دیجیتال که میلیون‌ها ایرانی به بازی‌های ویدیویی روی آورده‌اند، این سنت غنی همچنان زنده است.

نگاهی به تغییر زبان فارسی و نیازی که به حمایت دارد

ادبیات کهن راهی به تمدن فردا

چندی‌پیش، توهین یکی از به اصطلاح کمدین‌ها به فردوسی، باعث اعتراض بسیاری از مردم و واکنش جمع کثیری از ادبای کشور شد. اما نکته‌ای که در این میان مغفول ماند، بی‌توجهی به ادبیات کهن و سیری که این ادبیات تا امروز طی کرده و مسیری که همچنان باید برای حفظ آن طی شود، بود. مسئله نسخ خطی، نگهداری از گنجینه ارزشمند زبان فارسی و ارائه آن به نسل‌های بعد و دلیل این امر، از مواردی است که کمتر برای نسل ما و نسل بعد توضیح داده شده و برای آن دلیل آورده شده است.

به بهانه روز جهانی خوشنویسی که اصیل‌ترین هنر جهانی ایران است

خط و خوشنویسی

معمولاً وقتی صحبت از هنر «خوشنویسی» می‌شود، ما فکر می‌کنیم هنری مختص به ایران و سایر کشورهای آسیایی است؛ اما وجود مناسبت روز جهانی خوشنویسی در تقویم بین‌المللی، نشان می‌دهد این هنر یک هنر جهانی است و خط خوش و خوانا در همه جای دنیا ارج نهاده می‌شود.

مسئولیت اجتماعی استارت‌آپ‌ها

متاسفانه روال آموزش‌های عمومی در جامعه ما همگام با تحولات و نیازهای مخاطبان به‌روزرسانی نشده است و این خلأ آموزشی را شرکت‌های نوآفرین (استارت‌آپ‌ها) می‌توانند پر کنند، اما آنها نیز در بسیاری از موارد درگیر رقابت‌ها و هیجانات درون اکوسیستم می‌شوند و رمقی برای ارتقای سواد عمومی برای خود باقی نمی‌گذارند.

از سند ملی اسباب‌بازی چه انتظاراتی داریم؟

زهرا بذرافکن - خبرنگار گروه فرهنگ: هیچ‌کس نمی‌تواند اهمیت بازی و اسباب‌بازی را در زندگی کودکان انکار کند. از همان ماه‌های اول تولد که نوزاد با دستان کوچک خود یک جغجغه را لمس می‌کند، تا سال‌های نوجوانی که غرق در دنیای پیچیده بازی‌های دیجیتال می‌شود، اسباب‌بازی نقش‌محوری در رشد و پرورش او دارد. بازی، تنها یک سرگرمی نیست؛ بلکه ابزاری قدرتمند برای یادگیری، کشف دنیا، توسعه مهارت‌های اجتماعی و هیجانی و درونی‌سازی ارزش‌هاست. اسباب‌بازی‌ها، معلمان خاموش دوران کودکی ما هستند که هویت، خلاقیت و حتی تفکر انتقادی را در ذهن‌های کنجکاو شکل می‌دهند.

کاغذک

پنگوئن ۹۰ ساله شد!

از تلویزیون دولتی تا توییتر جنگی

زهرا بذرافکن- خبرنگار گروه فرهنگ: از زمان وقوع یوم‌النکبه در سال۱۹۴۸، رسانه‌ها و تبلیغات همواره نقش مهمی در شکل‌دهی به افکار عمومی داخلی و خارجی ایفا کرده‌اند. این رژیم غاصب با توسل به ابزارهای سنتی مانند روزنامه‌ها، تلویزیون و بعد از آن تحول به پلتفرم‌های دیجیتال، توانسته روایت‌های دستکاری شده خود را در سطح جهانی منتشر کند. در این متن با نگاهی به تاریخچه فعالیت‌های رسانه‌ای این رژیم، به جریان تبلیغات گسترده آنها پرداخته‌ایم.

زبان مشترک شوخی و اعتراض؛ پیدا و پنهان میم‌ها در فرهنگ ایرانی

از ملانصرالدین تا اینستاگرام

زهرا بذرافکن - خبرنگار گروه فرهنگ: در عصر ارتباطات دیجیتال و گسترش بی‌سابقه شبکه‌های اجتماعی، پدیده‌ای نوظهور و درعین‌حال ریشه‌دار، به نام «میم»، جایگاه ویژه‌ای در فرهنگ جهانی و به تبع آن، فرهنگ ایرانی یافته است. «میم» را می‌توان به معنای واحدی از اطلاعات فرهنگی قابل‌تکثیر و انتشار سریع تعریف کرد که می‌تواند در قالب‌های مختلفی از جمله تصویر (همراه با متن) یا شفاهی (تکیه‌کلام‌ها و نقل‌قول‌ها) تولید و منتشر می‌شود. این واحدهای فرهنگی، چه به صورت آگاهانه و چه ناآگاهانه، به‌سرعت در میان افراد منتقل شده و بر شیوه‌های تفکر، گفتار و تعاملات اجتماعی تاثیر می‌گذارند. از سوی دیگر، فرهنگ به عنوان مجموعه‌ای از ارزش‌ها، باورها، آداب و رسوم، زبان و اشکال هنری که توسط یک جامعه مشترک است، پیوسته در حال تحول و دگرگونی است. میم‌ها نه‌تنها بازتابی از فرهنگ معاصر هستند، بلکه در شکل‌گیری و هدایت آن نیز نقش فعالی ایفا می‌کنند. 

ورزش ذهن، راز تقویت توانایی‌های شناختی

چهار ورزش مغزی برای تقویت حافظه و تمرکز

در عصر دیجیتال که اطلاعات با سرعت سرسام‌آوری به سمت ما سرازیر می‌شوند، حفظ حافظه قوی و تمرکز عمیق به چالشی روزمره تبدیل شده است.

راه‌های نجات

در عصر دیجیتال، فضای رسانه‌ای به بخش جدایی‌ناپذیر زندگی روزمره تبدیل شده است. کودکان و نوجوانان به‌عنوان نسل دیجیتال، بیشترین تعامل را با این فضا دارند. بااین‌حال، این تعامل گسترده و بدون نظارت، دغدغه‌های فرهنگی بسیاری را برای والدین به همراه آورده است. امروز یکی از نگرانی‌های اصلی، تاثیرات منفی فضای رسانه‌ای بر ارزش‌ها، باورها و هویت فرهنگی فرزندان خود هستند.

انتخاب سبک استفاده از رسانه، سبک زندگی ما را می‌سازد

تیغ دولبه مصرف

سبک استفاده از رسانه‌ها تاثیر عمیقی بر میزان مصرف‌گرایی در جوامع دارد. در دنیای امروز، رسانه‌ها به‌ویژه رسانه‌های دیجیتال و شبکه‌های اجتماعی، به یکی از اصلی‌ترین ابزارهای تاثیرگذاری بر رفتار مصرف‌کنندگان تبدیل شده‌اند. در این مطلب، به بررسی تاثیر سبک استفاده از رسانه بر مصرف‌گرایی می‌پردازیم و این موضوع را از جنبه‌های مختلف تحلیل می‌کنیم.

به بهانه نامگذاری روز آواها و نواهای ایرانی در تقویم کشورمان

نابغه‌ای ناشناخته که انقلابی در موسیقی برپا کرد

سال‌هاست که علاقه‌مندان و اهالی موسیقی در پی نامگذاری یک روز به نام «موسیقی» در تقویم هستند تا برای این روز هم مثل خیلی از مناسبت‌های دیگر یک روز مشخص وجود داشته باشد. عده‌ای پیشنهادشان روز میلاد فارابی، فیلسوفی بود که خدمات ارزنده‌ای در حوزه موسیقی ارائه داده بود. عده‌ای پیشنهادشان روز تولد محمدرضا شجریان، از اساتید موسیقی ایران بود و عده‌ای هم با هیچ‌کدام از این مناسبت‌ها موافق نبودند و معتقد بودند با نامگذاری یک روز در تقویم اتفاق خاصی نمی‌افتد؛ با همه این احوالات از سال۱۴۰۱ روز ششم بهمن به پاس گرامیداشت صفی‌الدین اُرمَوی، موسیقی‌دان و نظریه‌پرداز برجسته قرن هفتم هجری، به‌عنوان «روز آواها و نواهای ایرانی» نامگذاری شده است.

میکروکتاب‌ها، ابزار جدید دانش‌افزایی در دنیای پرشتاب امروز

در عصر دیجیتال، نیاز به اطلاعات سریع و قابل‌دسترس بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود، زمان به یکی از باارزش‌ترین دارایی‌ها تبدیل شده است. افراد بیشتر از هر زمان دیگری به‌دنبال روش‌هایی هستند تا در کمترین زمان ممکن، بیشترین اطلاعات را کسب کنند. اینجا دقیقا همان جایی است که میکروکتاب‌ها نقش خود را ایفا می‌کنند و به یکی از محبوب‌ترین و سریع‌ترین روش‌های دستیابی به دانش تبدیل شده‌اند. بیایید به دلایل رشد بازار میکروکتاب‌ها، پلتفرم‌های مهم انتشار آنها و تحلیل نیازهای مخاطبانی که به محبوبیت این فرمت منجر شده‌اند، نگاهی بیندازیم.

تنظیم قوانین در حوزه فضای مجازی کودکان یک ضرورت است

حفاظت با قانونمندی

ملیحه محمودخواه-خبرنگار گروه جامعه: دنیای امروز که در آن فضای مجازی به بخش جدایی‌ناپذیر زندگی تبدیل شده، کودکان نیز به‌عنوان کاربران فعال این فضا با فرصت‌ها و چالش‌های متعددی مواجه هستند. از یک‌سو، اینترنت ابزار آموزش، سرگرمی و ارتباط است و از سوی دیگر، بستری برای آسیب‌های روانی، اجتماعی و حتی جرائم سایبری به شمار می‌رود. به همین دلیل، بسیاری از کشورهای پیشرفته اقدام به تنظیم قوانین سختگیرانه برای استفاده کودکان از فضای مجازی کرده‌اند.